kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Mundua lo dagoen bitartean / Patxi Zubizarreta / Txalaparta, 2008

Sintonia Ion Olano / Gara, 2009-03-27

Ezer baino lehen, literatura, egokitzea dela esango nuke. Hitzera edo hizkira egokitzea, hitz edo hizki ez den hori. Esan gabe doa, horrek ez du esan nahi egokitzapenak beti egokia (edo desegokia) izan behar duenik. Patxi Zubizarretak (Ordizia, 1964) Txalapartarekin argitara eman duen azkena, egokitzapen bikoitza da. Izan ere, antzerki performance (ikuskizun, nahiago bada) baterako gidoia idatzi zuen duela hiru urte, eta dozena erdi emanaldiren eskarmentua jaso ondoren, gidoia egokitu eta liburua osatu du. Eguneko hitzak eta gauekoak bereizten dira Zubizarretaren lan honetan. Arrazoiarenak omen dira egunekoak, eta pasioarenak gaueko hitzak. Egileak berak dio eguneko hitzekin abiatu zuela antzerki proiektua, eta akaso, bidean atxiki zitzaizkiola gauekoak. Nolanahi ere, Mundua lo dagoen bitartean ez da liburua bakarrik, baina liburua ere bada.

Esku artean dugunak sei atal ditu: lau gau, epilogoa, eta gibel-solasa. Antzerkian bezalatsu, ahotsek gidatzen dute kontakizuna, izatez, gaueko irrati saioan gertatzen baita dena. Lau irrati saio, lau gau. Errepikatzen den egitura dute liburuko atalek, irrati saioek bezalatsu: gaueko entzuleen deiak jasotzen ditu Karlos Fisher aurkezleak, eta dei horien artean, kolaboratzaile finkoei tartea ematen die. Hala, arrastorik utzi gabe desagertutako June gaztearen berri ematen digute hiru entzulek: Markos lagunak, Ruben bikotekide ohiak, eta Ursula pisukideak, hurrenez hurren. Hiru lagunek badute Junerekin halako maitasun istorio amaigabeko bat, eta hari nagusi horri tiraka egiten dute aurrera gauek, hots, irrati saioek. Eta tartean, isilunerik gabe, beste dozenaka istorio korapilatzen dira: esate baterako, farozainak erantzungailuan utzitako hausnarketak, Suso de Tororen edota Oliverio Girondoren esaldietatik abiatuta; Juanek zahar-etxetik kontatutako sutondoko ipuinak; zuhaitzekin lotura duten kontu harrigarriak, Ebaren eskutik; Mario kamioizalea, Namaste, Periko, Enma, eta abar, eta abar. Elkarrizketak bainoago, bakarrizketak dira nagusi Zubizarretaren liburuan (bidenabar esan, baita munduan ere). Karlos esatariak eta Chuck Aranbarriren piano melodiek egiten dituzte bakarrizketen arteko zubi-lanak. Piano melodiak marrazki bitxien bidez adierazita daude liburuan; jatorrizko ikuskizunerako, ordea, Joserra Senperena piano-jotzaileak ondu zituen.

Esna eta erne dagoen idazletzat daukat Patxi Zubizarreta. Hala berretsi dit, liburu honen amaierako “Off the record” gibel-solasa irakurri dudanean. Kezka azaldu baino gehiago, baieztapena egiten du: “Irakurle mota batek dagoeneko ez du libururik irakurtzen”. Zubizarretak jakin badaki egun idazten duenak kontuan hartu behar dituela, liburuaz gain, beste euskarriak. Ideia hori bueltaka izango zuen, ziur asko, “ikuskizun literario bat” egiteko enkargua jaso zuenean. “Off the record” testuan idazleak azaltzen du lanean jardun ahala ohartu zela gaueko irrati saioek egitura egokia eskaintzen ziotela “gazteekin sintonia eta harreman zuzena lortzen saiatzeko”. Era berean, egokia iruditu zait Txalaparta argitaletxearen webgunean jarri izana ikuskizuneko gidoia, bideo labur bat, eta bereziki, lau gauetako audioak. Irrati saioetan zehar hainbeste direnez hariak, interferentziak ere sortu zaizkit horietariko batzuetan. Baina sintonia onean irakurri ditut, oro har, gaueko irrati saioak.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak