kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Zulo bat uretan / Iñigo Aranbarri / Susa, 2008

Gure barne zuloak betetze aldera Mikel Asurmendi / Irunero, 2008-12

Iñigo Aranbarriren Zulo bat uretan duzu, baiki, nire memorian zulo bat utzi zuena, uda aldean. Beraz, bolada joan da nobela irakurri nuenetik. Orduan ez nintzen ausartu beraz deus esatera. Badira memorian arrasto sakona bezain azal ezina uzten didaten liburuak. Zulo bat buruan uzten didate eta tapatu ezin dudan zulo bat daramat nirekin. Uf, zenbat zulo daramadan kasko hezurrean!

Liburua irakurri ahala hainbat ohar hartu nuen. Alta, ohar haiek, paper txatal eskas batean jaso nituen ohar eskas haiek, paperen artean nahastuta daude nonbait, berreskuratu ezinik. Eta ni neroni ere halaxe nago, nahasturik. Historiako hainbat lagunen hezurrak lurretan nola halatsu nire hitzok: oroimenean galduak.

Liburuari ekin diot berriz eta ohar bat baino ez dut jaso orainokoan. Honela dio Imanol Arellano protagonistak: “Idazteak ez du jakitea esan nahi”. Protagonistaren antzera ari naiz ni idazten orain.

Zulo bat uretan, izenburutik beretik hasita da literatura. Erran nahi baita, hitzak ez dira berez ematen dutena, hitzak errealitatetik urruntzen direnean, literaturazko edo fikzioko hitzak bilakatzen direnean, hitz errealek adierazi ezin dutena bihurtzen direla hitzok. Hots, idazleak hitzak transformatzen edo egokitzen dituela.

Imanol Arellano hitzen langilea da. Hitzen adiera zehatza bilatu eta erabili behar du kazetariak errealitatea eta egia kontatuko baditu. Historia kontatu nahi du Arellanok, baina historia azaltzea egia azaltzea bezain ezinezkoa da. Memoria idaztea naski, gure memorian arakatzea, joan zirenen memoria berreskuratzea, historiara hurbiltzeko modua da.

Historia, pertsonen, herrien eta komunitateen historia, gurean lurrari erabat lotuta dago. Gure memorian historian adina zulo dago, eta zulo horietan historia osatu zutenen gorpuzkinak daude. Gorpuzkinek denek ez dute lur bera hartu ordea, hauek gorpuzkin deserosoak dira, historia “errealetik” at geratu ziren pertsonak dituzu. Memoria kolektiboan zulo sakona utzi zuten, gaurko egunera etorririk, uretan eta urpean kondenaturik.

Zulo guztiak ez dira lurraren azalean, ez memoriaren lehen geruzan. Historian lurra zulatu zuten antzera arakatu nahi ditu kazetari idazlariak uretako zuloak. Memoria miatze horretan, bidean bide, zulatzaile laguntzaileak topatu ditu Imanol Arellanok: Maite Andueza antropogolo-forentsea eta Oscar Iriarte etorkin argentinarra.

Imanolen eskua honezkero Iñigoren eskua da. Hitzen arteko zuloak gure imajinazioarekin betetzea eskatzen digu esku horrek, Imanolen konplizeak izatera bultzatzen gaitu nobelaren egileak. Lurralde komunean izan ezik, gure memoria eta sena, historiako —eta istorio honetako— pertsonen bizipenekin eta memoriarekin partekatzera deitzen gaitu.

Historiako hiru istorio harilkatzen dira liburuan, historiako istorioak dira literaturarenean. Historiaz harago edo honago, lurraren deskribapena da istorioaren baloreetako bat. Lurra inportantea izanagatik, lurra zapaldu zutenek eta dutenek osatzen dute historia eta istorioa alabaina. Nobelako protagonistek lurra zulatu ahalean hitzek betetzen dute irakurlearen gogoa eta memoria. Protagonistak iraganekoak —Juana Ardanaz— hala nola gaurkoak —Segundo Biurrun— izan daitezkeelarik.

Lurreko zulo haiek bilatu eta hustu ahala, literaturarenean hustu eta bete ahala, irakurleok gure barne zuloak betetzeko idatzi baitu Iñigo Aranbarrik historiaren istorioa hau. Nire uste zuloan.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak