kritiken hemeroteka

7.544 kritika

Azken kritikak

« | »

Ez da gaua begietara etortzen / Felipe Juaristi / Erein, 2007

Zirkuitu itxia Iratxe Esnaola / Gara, 2008-04-05

Mario Benedettiren poema bat etorri zait gogora liburuan sakondu ahala: “De vez en cuando es bueno / ser consciente / de que hoy / de que ahora / estamos fabricando las nostalgias / que descongelarán / algún futuro”. Denboraren ikusmolde lineal honek oraina, iragana eta etorkizuna bloketan banatzen ditu. Benedettik idatzitakoaren kontrara, ez da ezer onik zatikatze horretan, ustezko biharko begiekin oraina nahastean edo oraina iraganik gabe ezin bizi daitekeela pentsatzean. Aldaketa esfortzu guztiak alferrikakoak izango dira denbora modu horretan ulertzean eta zirkuitu itxi bat izango da denbora.

Felipe Juaristik Intzentsua lurrean bezala, Arinago duk haizea, Absalon eta Airezko emakumeak idatzi ostean, laugarren nobela honetan iraganaren gaineko gogoeta egiteko modua bilatu du. Aipatutako denboraren nozioak definitzen dituenez protagonisten gogamenak, iraganari begira ajetuak daude eta itxaron besterik ez dute egiten. Iragana zama bat da; arazoen iturburua. Oraina ezin uler dezakete iraganik gabe; oraina ezin bizi dezakete iraganeko kontuak kitatu gabe.

Kontakizuna gertakizun bakar baten inguruan osatu da: ETAk gizon bati tiro eman zion orain bi urte eta Lope Iraurgi protagonista haren lekuko izan zen. Ordutik hura gainditu ezinik dabil eta, hori gutxi balitz, hilik zela uste zuen aitaren berri izan du. Guztiak egiaren beldurrez alderrai ibiltzera darama. Itsututako pertsonaia, bere minean aztarrika begirik biltzea lortzen ez duela, iraganaz damu edo iragana segika duten beste pertsonaiez inguraturik aurkezten da. Bere intentzioa oroimenaz gogoeta egitea zela adierazi zuen idazleak. Gogoeta egin du, baina hori harilkatzeko istorioa hankamotz geratu da tarteka. Donostian egun bakarrean orduz ordu egindako ibilbideak —hiriaren kronikan hotelak eta kafetegiak, tren geltokiak—, Lope Iraurgik ezagun ditu zerbitzariak, pasieran ikusten dituen hiritarrak. Jendea topatu eta haien berri ematean, aurrean ikusten den guztia deskribatu beharrez, narrazioa estropozuka doa. Kontu sakabanatuak, loturarik gabeak, badira eta figura erabiliek “Ondorioz, sinesmena jauzi egin zitzaion, hain zuzen, mendi batetik behera jausten den harkaitza balitz bezala” eta kakotxa sarriegi erabiltzeak, moteldu egiten dute irakurketa aldika. Alderantziz, hilketaz eta haren ingurumari eta ondorioez hausnarrean interesgarri gertatzen da. Mina iritzi publikoa bideratzeko arma dela esatean kasu, erakusgarri jarria asmo zehatzen zerbitzura: “Mina erdibitu ezin dutenez bitan banatu dituzte minduak, batekoak eta besteak (…). Nor bere erlijioko minduekin geratu da”. Eta proposamena ere luzatu du: “Min guztiak min bakarrean bildutakoan, hondarra esku kuskuiluan bezala, berdinduko dira”. Bitxia da gogoeta pertsonaia eta ekintzen gaindi nagusitzea, berez hilketaren nondik norakoek aitzakia izan nahi baitzuten barne paisaiez arduratzeko. Arrazoibideekin jarraituz, ETAk ez duela ezer ahazten eta hori ezertaz ez akordatzea bezain kalterako dela esango da. ETA denboraren zulo beltzean sartuta dago eta ez du handik atera nahi. Badirudi paralelismoa intentziozkoa dela, pertsonaien egoera definitzen baitute hitz horiek. Zeharkako bide hori da interesgarri, eta are metaforaren interpretazio ireki bat ere; Lope Iraurgik ezin du begirik bildu eta horregatik ez da gaua begietara etortzen. Orduan lorik eza, denbora bezala, zuloa da.

Amaieran ezkutuan ziren kontuak agerian jartzea edo arrastaka zetozenak albo batera uztea erdietsiko dute pertsonaiek. Iraganetiko liberazioa lortzeaz batera itxaropen ukituz amaituko da narrazioa. Idazlearen arabera: “Norberaren baitatik irten eta zauriak itxi behar dira, bai oroimenean daudenak, baita fisikoak ere. Hori egiten dute pertsonaiek”. Baina nago azaleko aldaketa besterik ez ote den. Zabalik uzten den orain berriak biharko nostalgia eta damuei emango die jaten denboraren zirkuitu itxian.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Ibai Atutxa Ordeñana

Poesia kaiera
June Jordan

Aiora Sampedro

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Igor Estankona

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak