kritiken hemeroteka

8.350 kritika

« | »

Satorrak / Andoni Tolosa / Susa, 1990

Argi urratua lurpeko eremuetan Josu Landa / Argia, 1990-06-03

Maiz pentsatu izan duzu lehenengo liburua izatea gauza askotarako barkabidea izan daitekeela. Idazlea aurreneko liburuan delibilidadeak galeraztea zilegi balitz bezala. Geroko emaitzen esperoan beti ere. Eta halaxe izango da seguru aski. Andoni Tolosaren liburua irakurrita, aldiz, justu kontrako eritzikoa bihurtzen zara bapatean. Lehenbiziko liburua izateak ez duela zama berezirik eragiten positiboaren aldera. Zorroztasuna literaturgintza osoaren testuinguruaren arauera aldatzen da, eta honez gero asko dira estrainekoz kalitate harrigarria erakutsiz kaleratu ohi diren idazle nobelak. “Satorrak” poema bilduma, adibide horietarikoa.

Gauez bizitzea, azkar bizitzea, galdera transzendentalak egiteko aukera ematen ez duen zorabioa… Gaua maite duenak, beharrezkoa duenak hobe esanda, gogotik maiteko du liburu hau. Itzultzea ihes egitea bait da, aurrera jotzea da bide bakarra.

Tolosaren poesian bada garrasi kraskatu bat, paisajearen deskripzioa egiteko garaian, beltza, iluna, zikina, eta berak ere badaki gauzak beste modu batera agertuz gero, errazagoa litzaiokeela poesia egitea. Tradizio eskasiari beldurrik izan gabe barneratzen da eremu lurpeko baina aldi berean erreal horietan. Eta here ahotsa Tom Waitsena antzera entzuten dugu, bihotzetik bihotzera, bihotz urratutik bihotz urratura.

Zuloak dira hiriko panoramak eskaintzen dituen eszenak. Aterpeak dira komiki mundutik eskuratzen dituen baliapideak, berrirakurketa indargarria eginez. Argi itsuak ditu gu ikusten gaituzten begi ikustezinak, eta baita berak sentitzeko erabiltzen dituen begi gris kolorekoak. Larruarenak ez dira soilik amodioarenak, etsipenarenak ere badira, fluoreszenteak amodioa gauaren parean argitzen duen bezala. Laberintoak itzultze eta ezkutatzeen kontrakoak dira, hiritik karreterara eta karreteratik hirira.

Ezinean ikusten den zorionarekin dantza egitea aski da sobran ere. Filosofia ez da beharrezkoa bizitzeko, eta beraz ezta poesia egiteko ere. Sirenetako distirak, autoetako abiadak eta neoiezko argi motelak dira gure bizitzetan itzala sortzen dutenak. Poesiak beste adierazpideek bezala, hortik edan behar du. Kultura berri bat sortu da, bizimodu eta ikuspegi berri batzuren adierazlea, eta horren baitan poesiak ere badu zeresana. Euskal poesia berriaz hitz egin badaiteke, planteamendu hori bereganatzen duen poesia motari egotzi beharko zaio etiketa. Ildo horren barruan, Andoni Tolosa ez da bakarra, ezta lehena ere. Baina “Satorrak” liburu honen bidez, derrigorrezko aipagarria bilakatu da.

Azken kritikak

Sorginak, emaginak eta erizainak
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ez naiz ondo akordatzen
Karlos Linazasoro

Mikel Asurmendi

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Amaia Alvarez Uria

Presbiziak lagundu omen digu
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Aitor Francos

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Jon Jimenez

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Asier Urkiza

Maitasuna eta dirua, sexua eta heriotza
Mckenzie Wark

Nagore Fernandez

Fiesta: Eguzkia jaikitzen da
Ernest Hemingway

Aritz Galarraga

Biharraren hegietan
Maddi Sarasua Laskarai

Maddi Galdos Areta

Gaueko azken expressoa
Eneko Aizpurua

Aiora Sampedro

Aingeruak eta neskameak
June Fernandez

Ibon Egaña

...eta gauetik, euria
Fertxu Izquierdo

Nagore Fernandez

Nekropolia
Boris Pahor

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko uztaila

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

Hedabideak