kritiken hemeroteka

8.001 kritika

Azken kritikak

« | »

Bizi puskak / Juanjo Olasagarre / Susa, 1996

Herri baten bizi puskak Mikel Aldalur / Euskaldunon Egunkaria, 1996-12-07

Lan bati buruzko iruzkin literarioan liburuaren azalak zer eraginik eta zer ikusirik ez baldin badu ere, Olasagarreren azken poemarioak hartu duen oinarri fisikoa aipatu nahi nuke lehenik. Polita da azala, liburudendetako eskaparateetan argia egiten duten horietakoa. Lehen aldiz ikustean begietatik sartzen den liburua. Dora Salazar da azaleko irudiaren egilea eta hau oin hartuta, itxura polita eman diote liburu berriari Susa argitaletxekoek.

Literarioki, berriz, kuriosoa da egile arbizuarraren liburua. Azken batean, Bizi puskak izenburuak berak ederki laburtzen du poemarioa izango dena. Izan ere, puskak dira poemak. Puska bat da poema bakoitza. Eta liburua, antzerki obra bailitzan, puska horiek batuz, atalak eta ekitaldiak bata bestearen atzetik kontatuz bezala, osatzen da. Aurten bertan erakutsi digu Olasagarrek, Euskaltzaindiak argitara eman duen eta iazko Toribio Altzaga Saria irabazi zuen Hegazti errariak liburuan, antzerkia idazten abila dela. Aipagai dugun bilduma hau ere antzerki trazakoa da eta poema bakoitzak, pertsonaia baten ahotsa izanik, herri baten bizitza, herri baten kronika osatzen du.

Irakurlea liburuan sartzera behartzen duen atariko poemaren ostean Eszenatokia aurkezten digu egileak: “Nafarroako mendialdeko herri bat. Bi mila biztanle inguru. Mendiak eta basoak ugari eta lur sailak larre…” eta, bertan, poemen arteko ohiala deskribatzen du “Iraultza Sexuala, Beste Iraultza, Drogak eta Rock Radical Vasco hura” aipatuz. Eszenatokia zehaztu ondoren, Pertsonaiak -agertu ahalako ordenan- ezagutzera ematen dizkio irakurleari. Bakoitzaren izen-abizenen ondorengo azalpen laburretan izkutatzen da pertsonaien izaera eta, honela, irakurleak ezagutu egiten ditu liburuan zehar behin eta berriro hitz egingo dioten haiek: euskarako irakaslea, biajantea, etxandrea, tabernaria, euskal preso politikoa, botereari beti kontra egin behar zaiola uste duen igeltseroa, itzultzailea, porturik portu ibili eta herrira itzulitako puta, filosofiako irakaslea, ingeniaria, ikaslea, San Ferminetara etorritako estatubatuarra, jubilatua, EHGAMeko kidea eta abar luzea. Guztien ahotan poemak jartzen ditu Olasagarrek eta ahapaldiz ahapaldi, pertsonaiak barne ahotsak askatzen doazen heinean herriaren bizia ezagutzen joaten da irakurlea.

Puskak elkartuz pertsonaien arteko harremanak lotu egiten dira eta liburuko poema guztien arteko informazioaren baturak, herriaren memoriaren plater hautsia osatzen laguntzen du.

Ez da ahalegin berezirik egin behar poemak ulertzeko eta, oro bar, liburua bera irakurtzeko. Hots, sinpleak dira poemak, narratiboak. Pertsonaia bakoitzaren ahotsa, bestalde, idazteko modu ezberdina da, estilo diferentea. Hala ere, arazo hori ederki gainditu du egileak eta, antzeko idazkera erabiliz, pertsonaien aniztasuna, nagusi izan arren, liburuari erabateko batasuna ematea lortu du.

Benetako argazkiak dira bizi puska hauek, kolore bizia ezezik benetako indarra ere badutenak. Finean, eguneroko bizitza da, eguneroko pertsonaiekin. Eguneroko pertsonaiak, ordea, poesia idazten jarri ditu Olasagarrek eta poemen bitartez idatzi dute liburu honetako historia, puska hauen bizia. Azken batean, liburuan hirurogeita hamar urte dituen etxekoandreak, beti leitzea atsegin izan duenak, idatzi izan duen bezala “Bizitza liburu bat bezala duk / halaxe leitu zioat bati / jaiotzean paratzen omen diate / lehendabiziko hitza / egunak dituk orrialdeak eta / asteak eta urteak kapituluak / Pentsatzea eta odolaren mintzoa, ziotek, / lerro arteko tarte zurietan aritzea duk / eta horrela ustekabean beti / ezkutatzen gaituk mundu honetatik / Ez zegok epilogorik / liburu osoa epilogotako ez hartzeaz, behintzat”.

Azken kritikak

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Nagore Fernandez

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erradikalak
Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi

Jon Martin-Etxebeste

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Mikel Asurmendi

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Irati Majuelo

Krakovia
Goizalde Landabaso

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Austerlitz
W.G. Sebald

Hasier Rekondo

M ama* eme* ume*
Erika Lagoma / Estitxu Fernandez

Jon Martin-Etxebeste

Soka
Mikel Gurrea

Nagore Fernandez

Ez erran inori
Maddi Ane Txoperena

Asier Urkiza

39 lore
Amancay Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Austerlitz
W.G. Sebald

Jon Martin-Etxebeste

Sed quia sua
Iñaki Segurola

Oier Iruretagoiena

Artxiboa

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Hedabideak