kritiken hemeroteka

7.634 kritika

Azken kritikak

« | »

Ibilaldia (1950-1990) / Juan Mari Lekuona / Euskal Herriko Unibertsitatea, 1996

Gaurko eta biharko klasikoa Mikel Aldalur / Euskaldunon Egunkaria, 1996-05-04

Hogeita hamar urte bete dira aurten Juan Mari Lekuonak bere lehen poema liburua argitaratu zuenetik. Ordutik hainbat poesia idatzi da gurean eta baita hainbat poeta sortu eta zahartu ere. Baina bada oraindik gaztea denik eta horien artean kokatu behar genuke Lekuonaren poesia. Mindura gaur (1966), Muga beroak (1973), Ilargiaren eskolan (1879) eta Mimodramak eta ikonoak (1990) poema liburuak kaleratu ondoren, oiartzuarrak berak esan duenez, ez du oraindik bukatutzat eman bere literatur ibilaldia. Dena dela, Euskal Herriko Unibertsitateak, Euskal Poesia Gaur sailaren barruan, Lekuonaren orain arteko poemarioak bildu, gaztelerara itzuli —oraindik inork ez digu eman gaztelerara zergatik itzuli den eta ez, esaterako, frantsesera, argituko digun azalpenik— eta edizio dotorea apailatu du, antologia gisara. Lekuonak berak ordea, Ibilaldia-ren aurkezpenean, poesia argitaratzen jarraituko duela esan zuen. Baita hurrengo liburua buruan duela ere. Poeta zaharrak ez dira inoiz hiltzen. Ez behintzat inoiz zahartzen ez direnean.

Euskaltzaina, lehendakariorde karguz, Juan Mari Lekuonak herri-literatura eta euskal kultura irakasteari eskaini dio bere bizitzaren zati handi bat. Eskuotan ditugun poemak idazteari bestea. Bere poesia, Xabier Letek esan duen bezala, eresi bat da, ez barne-adierazpen soila; antzinatik datorren kantu zaharraren hotsik sakonenak dakarzkigun arnasgunea da. “Hitzek historia dutenean, oihartzunez leher datorkigun historia gizakoitua, sortu ohi den poesia da Juan Mari Lekuonarena”. Ibilaldia-n erraz nabari dezake irakurleak hori guztia. Ibilaldi horretan, zaila da batzuetan bidearen nondik-norakoa jarraitzea. Baina, zalantzarik ez, poema hauen atarian egileak berak idatzi duen Neure poetikari buruz sarrerak asko laguntzen duela poemarioak egin bidearen arrastoari heldu eta hau gozatzeko. Lekuonaren beraren hitzetan ez da ez ohikoa eta, ez egokia ere, antologia baten atarian egileak bere poetika azaltzea, baina lagungarri ona da zerbait gauza agerian jartzeko. Atariko hitz hauetan, Poetika baten bilakabidea eta azpiko hariak, Gaiak eta egiturak eta Mugarriak azaltzen ditu Lekuonak. Honen ostean, Mindura gaur (1966), Hondarrean idatzia (1972), Oihu ilunak espiralean (1978-1979) eta Mimodramak eta ikonoak (1985-1990) poemarioak datoz. Hauetan, arkitektura bat eta pazientzia handiko eraikuntza duen poesia aletzen du Lekuonak. Gauzak ez ditu zuzenean adierazten: sinboloak ez dira hain ohikoak eta erritmoak ere oso ezkutukoak ibiltzen ditu. Artifizio erritmiko hori ez da belarrikoa, zerbait abstraktoagoa baizik. Azken poemarioan, esaterako, bertso lerro bakoitzak lau nukleo ditu, lau hitz, begien bidez buruak azkar jaso ditzakeen moldeak. Poetak berak aitortzen du.

Poemen ostean, Lekuonaren lanari buruzko azterketa sendoak aurkezten zaizkigu Xabier Lete, Anjel Lertxundi, Ernesto Martinez Diaz de Guereñu, Felipe Juaristi, Amaia Iturbide, Inazio Mujika Iraola, Patxi Ezkiaga, Jon Kortazar eta Joxe Austin Arrietaren eskutik. Gorka Aulestiak, bestalde, poeta oiartzuarraren bibliografia prestatu du liburua amaitzeko.

Zalantzarik gabe, artea, estetika eta poetaren intimitatea lotzea lortu duen poesia dugu irakurgai oraingoan. Gaurkoa izanik ere, biharko klasiko bat.

Azken kritikak

Suak pizten direnean
Mikel Soto

Irati Majuelo

Xala
Cynthia Ozick

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Ibon Egaña

Poesia, zaurien ukendu
Ainhoa Urien

Javier Rojo

Argiantza
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Arantxa Iturbe

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Nagore Fernandez

Sano erradikal
Isabel Diaz

Aiora Sampedro

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Mikel Asurmendi

Moskito
Igor Estankona

Mikel Urkixo Aierdi

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Amaia Alvarez Uria

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Hedabideak