kritiken hemeroteka

7.730 kritika

Azken kritikak

« | »

Manual devotio gabecoa edo ibilgailuetara erabiltzeko escu-liburua / Tere Irastorza / Pamiela, 1994

Bizitzaren mugak Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1994-11-12

Denboraldia zen Tere Irastorzak idazten ez zuela libururik, 1986an, hain zuzen, “Derrotaren Fabulak” atera zuenez geroztik. Denbora luzea da ezer ez argitaratzeko, baina motza ezer ez bizitzeko. Liburu honetan bertan irakurri dut poema bat, hainbeste urtetako isiltasuna adieraz lezakeena: “Urteekin bakarrik ikasten den/ beste zerbait: / egunero bizitzea da/ literaturaren aurka ere/ antidotorik onena.” Pentsatzen dut bizitza, bere zentzu estuan, bultzatu duela ezer ez argitaratzera; besterik da aztertzea idatzi duen ala ez ote duen idatzi. Dena dela, bizitako edozein une ederragoa da, asmatutako edozein orri literario baino. Baina, hau, noski, nire irudipena baino ez da.

Liburu ondo pentsatu eta kalkulatua dela esango nuke honako hau. Gogoetatsua da, pentsamendu eta iruzkinez betetakoa, urteetako hausnarketen ondorio edo. Denbora obsesio bilakaturik poema askotan, ez alferrik denbora da gu denok neurtzen gaituena, erlojua eskuturrean eramanik, guk alderantziz uste arren. Denbora eta bizitza elkarrekin oso estu loturik ageri zaizkigu: “Han denbora ase-ezina da,/ eta mugaz honaindian,/ osa-ezina da bizitza”. Hawkingen teoriak aipatuko dizkigu gero, eta etengabea izango da denboraren iraganarekiko ardura, bildurra balu bezala, denbora joan eta hark eramatea idazteko aukera guztiak. Ez alferrik bizitza aurrera doa, eta beti iristen da une bat, atzera begiratzeko parada eskaintzen duena.

Isiltasuna da idazleak jorratzen duen beste gaia. Eta isiltasunarekin batera bakardadea (bakartatea, Tereren hitzetan), denborari buruzko gogoetak segidan horretara eramango balu bezala. Barne-azterketa egiten du, kanporatzen ditu bere iritziak gai horiei buruz, eta, noski, isiltasunaz hitz egiterakoan derrigorrezkoa da haren ifrentzuaz mintzatzea: hitzaz, alegia. Poema asko dira, horregatik, erreiteratiboak. Hitza, poesia, idazketa…, bere buruari galdezkaa arituko balitzaio bezala, zergatik orain arte ez duen idatzi argitu nahian. Niri, partikularki, gogoeta horiek narzisita samarrak iruditzen zaizkit, eta kasu batzutan topikotik hurbilegiak.

Hala ere, aitortu behar dut liburu honek baduela zerbait, hunkitzen duena. Pentsamendua da, urteen poderioz hontu dena, eta hor geratzen da, pertsona baten, idazlearen, eboluzioaren adierazgarri. Oso lortuak dira poema batzuk, bere laburrean, batez ere.

Azken kritikak

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Abaro
Itxaro Borda

Aiora Sampedro

Odolik gabe
Alessandro Baricco

Nagore Fernandez

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Javier Rojo

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak