kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Diotenez / Karlos Linazasoro / Erein, 2007

Miniatura bilduma Mikel Ayerbe / Berria, 2007-06-10

Aurkibiderik gabeko liburuetan galdu egiten naiz. Eta Erein-Euskadiko Kutxa Narratiba Saria irabazi berri duen Karlos Linazasororen Diotenez liburuak ez du aurkibiderik. Erraza, beraz, zazpi ipuinetan banatutako Ars Poetica-n eta Holaxe kontuk (1:43 eskalan) izenburupean bildutako ehundik gora mikroipuinetan galtzea. Are gehiago, hasierako zazpi ipuin horiek hamaika aforismo edo atsotitz eraberrituz osatuta daudenean. Baina liburu baten irakurketan galtzea ez da inoiz denbora galtzea izaten, baldin eta galera horretan zerbait irabazi izanaren sentsazioa izanez gero.

Karlos Linazasorok hainbestetan erabili izan dituen osagaiak aurkituko ditu irakurleak liburu honetan: umorea (beltza eta kolore guztietakoa, baina bereziki beltza), esaldi zorrotz eta latz bezain leunak, hitz-joko arriskutsuak, eldarnio literarioak, esaldi inozenteen atzeko gogoeta sakonak, hizkuntzaren erabilera poetikoa… Baina bereziki, Italo Calvinok milurteko berrirako aurreikusiriko sei proposamenen arteko lehenengoa: laburtasunaren aldeko apustua.

Ars poetica bat zazpi ipuinetan atalean, idazleak gai edo irudi baten inguruan hamaika gogoeta, atsotitz eta bertso-lerro sortzen ditu. Glosolaliak eta beste liburuan borreroaren irudiarekin egindakoaren ildotik, oraingoan putzuaren, txorimaloen, eldarnioen, itsasargien, itzalaren, oihartzunaren eta hegalaren irudiak ditu hizpide Linazasorok. Finean, hitz baten inguruan sor daitekeen poetika propio bat islatzeko ariketak lirateke. Hitz bat hartu, putzua esaterako, eta ideia horren baitan etengabe mugituz, ahalik eta irakurketa gehien eskainiz; putzua isla bat dela, baina alderantziz kasu, edo putzuen begietan beti malko dago-ela; edo idazteko, nahitaezkoa dela Putzuan denboraldi bat igarotzea.

Holaxe kontuk (1:43 eskalan) atalean, aldiz, mikroipuinak edo narrazio hiperlaburrak biltzen dira. 1:43 eskala miniaturazko autoak egiteko erabiltzen dena omen da, eta simil hau erabiliz, miniaturazko narrazioen bilduma oso bat aurkezten du Tolosako idazleak. Izenburuko 1:43 eskala lurrikarak neurtzeko erabiltzen den Ricther eskalakoa ere izan zitekeen, mikroipuin hauek miniaturazko lurrikarak ere badirelako zenbaitetan. Gustu guztientzako narrazio motzak aurki daitezke, baina ipuin bakoitzaren atzean nabari da esku beraren itzala dagoela. Zertzelada hitzak inoiz baino zentzu gehiago du Diotenez honetan, eta zertzeladaren atzean dagoen irudi osoa irakurle bakoitzak osatu beharko du.

Ipuinotan bada bitxikerien poetika bat ere. Gauza arraroak, gertaera absurdoak eta pasadizo xelebreak pilatu egiten dira orriak pasatu ahala: oin dislexikoak dituen gizona, hibernatzen ikasi duen narratzailearen kontakizuna, izen-abizen ahoskaezinak dituzten pertsonaiak (Praff edo Przft edo Pzfrrxww jauna), sumendi bat dela esaten dioten gaixoa, arrain bat den auzoa… Linazasorok ohituta gauzka balizko gaixotasunei buruzko ipuinetara, eta hemen ere badute lekua: diplofonia, domino sindromea, metastasiaren eta antropofobiaren ikuskera ezohikoak… Eta betiko kontakizunen moldaketak ere ez dira falta, hala nola Prometeoren mitoaren, Txanogorritxoren edota Kafkaren metamorfosiaren aldaera laburrak.

Mikrokritika batean labur esateko: bitxia. Bitxia bezain egokia, beharrezkoa kasik. Beharrezkoa, gurean aforismoak gehiago landu badira ere, mikroipuin edo ipuin hiperlaburren irakurketan galtzeko aukera gutxi dagoelako oraindik ere, ipuingintzak hain osasun ona duen literatura txiki honetan.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak