kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Mila eta bat gauen gauak / Nagib Mahfuz (Patxi Zubizarreta) / Txalaparta, 2006

Sultana damutu zenekoa Iratxe Retolaza / Berria, 2006-11-12

Gaurkoan, literatura arabiarraren eremuan 70eko hamarkadan eginiko moldatze, birsortze edo berrirakurketa ekarri dut lerro arte hauetara: hain zuzen ere, Mila eta bat gauen gauak, duela hilabete gutxi zenduriko Nagib Mahfuz idazle egiptoarrak idatzia. Nobela honetan, Mila gau eta bat gehiago liburuko narrazio-marko nagusiari heldu, eta narrazio hari jarraipena eman nahi izan dio Mahfuzek. Horretarako, abiaburuko liburu haren IX. mendeko giroari eutsi dio, eta ahozkotasunera hurbiltzen den jarioa eta estiloa gorde ditu. Baina Mahfuzek lehen bertsio haren narrazio-markoaren egitura eta zentzua irauli du, gaurkotu. Lehen bertsio hartan, zeharo banaturik zeuden bi mundu: batetik, mundu errealista zegoen, Jauregian kokaturikoa eta pertsonaia fantastikorik gabekoa; bestetik, Xerazadek kontaturiko ipuinen mundu fantastikoa zegoen. Nobela honetan ahozko istorio fantastiko horiek marko nagusian txertatzeak mundu errealista eta mundu fantastikoaren arteko tenka dakar. Hartara, nobela honetan zehar ugariak dira sinesgarritasunaren, errealitatearen eta egiaren inguruko hausnarketak, hauek guztiak espazio literarioan elkarbizi diren bi mundu hauen arteko tenkan sorturikoak, pertsonaien kontzientzietan ere azaleratzen den tenka.

Nobela honetan pertsonaien kontzientzia gatazkatsu eta aldakor hori azaleratzeaz gain, pertsonaien kokapen sozialaren inguruko aipamenak eta xehetasunak ere etengabeak dira. Pertsonaia guztiak lanbidearen arabera aurkezten dira, eta are gehiago, gizarte-talde guztiak nahas-mahas agertzen dira. Izan ere, Xariar sultanak eta jauregiko jendeak herritarrengana hurbildu eta haien iritziak entzuteko gogoa azalduko dute, eta, bestalde, nobelaren amaieran auzuneko kargurik garrantzitsuenak herritarren esku geratuko dira. Beraz, pertsonaien kontzientzia-hartzean bada bilakaerarik, baina pertsonaien kokapen sozialean ere bada bilakaerarik, iraulketarik.

Nahiz eta hainbat eta hainbat pertsonaia agertu, nobela honetako pertsonaia nagusia Xariar sultana da. Sultanaren kontzientzia-hartzea, jarrera-aldaketa eta onbideratzea dira nobelaren hari nagusia, onbideratze horretarantz bideratu dira gainerako gertaera eta istorio guztiak. Lehen bertsio hartan, Xerazaderen kontakizunen zordun zen sultanaren onbideratzea, baina, bertsio honetan, Sinbadek egindako bidaien kontaketa izango da sultanaren erabateko onbideratzea ekarriko duena. Sinbadek kontatzen duenez, beste zenbait kultura, lur eta fede ezagutu ondoren, “lilurakeria eta errealitatea” (297. or.) bereizten ikasi du. Sinbaden bidaiak eta irakaspenek badute, nik uste, Mahfuzen ibilbide literarioaren antzik. Mahfuzek batez ere mendebaleko ereduetara hurbilduz abiatu zuen literatura jarduna (errealismoa, nobela historikoa eta abar), baina 70eko hamarkadan, beste lur literario batzuetatik bidaiatu eta ikasi ondoren, etxeko lur literariora bueltatu eta lur emankor horretan sustraituriko nobela hau idatzi zuen. Emakume idazle arabiarrak Xerazaderekin identifikatu ohi dira, (horra hor, Hanan al-Shaykh idazle libanoarra, edota Fatema Mersini idazle marokoarra), eta Mahfuzek, antza, Sinbadekin eta berezi-bereziki ikus-entzunez ikasteko prest dagoen sultanarekin identifikatu du bere burua.

Erdi Aroko giroan eta ahozkotasunaren estiloan mamituriko narrazioan gaurko ikuskeraren neurrira sorturiko kontzientziak txertatzean asmatu du berezi-bereziki Mahfuzek. Tenka biziko eta hausnarketa biziko nobela, zalantzarik ez. Baina, batik bat, hierarkia molde guztiak ezbaira ekarri nahi dituen nobela (narrazio-mailen hierarkia, klase sozialen hierarkia, epailetzaren hierarkia, on/gaizto hierarkia eta abar eta abar).

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak