kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Akordatzen / Joseba Sarrionandia / Txalaparta, 2004

Testuak makulua behar duenean Ibon Egaña / Berria, 2005-02-08

Uste dut Barthes izan zela esan zuena idazle baten izena haren obra bibliotekan lokalizatzeko balio duen kodea dela, ez besterik. Literatur lan bat interpretatzerakoan klabe guztiak testuaren baitan bilatu behar direla. Mutur horretara iritsi gabe ere, uste dut baietz, obra literario bat ulertzeko (eta zer esanik ez, kritika literarioa egiteko) gako nagusiak liburuaren mugen barruan aurkitu behar direla. Baina hartzen duzu Akordatzen, eta nahitaez testuaz kanpo geratzen den horretaz hasi behar duzu mintzatzen.

Marketinaz eta salmentez, esaterako. Iazko Durangoko Azokan izan zirenek diote Sarrionandiaren argazkia serigrafiaturik zuten poltsak banatu zituela liburu honen editorialak. Eta bati irish pub-etako posterretako Joyce, Wilde eta enparauen erretratu dekoraziozkoak etortzen zaizkio gogora, idazle hilenak. Hartzen duzu otsaileko Nabarra aldizkaria, eta harri eta zur geratzen zara: azalean Sarrionandia Supermanekin (!?!) alderatzen dute, eta barruan, laudoriozko bost artikulu eskaintzen. Eta hartzen duzu Akordatzen, eta liburuaren diseinuak ematen dizu arreta: azal gogorra, formatu berezia, ilustrazioz eder hornitutako orriak. Ia fetitxismoraino iristen den joera mitozale batekin, liburuari inoiz baino gehiago kontsumorako produktuaren traza hartzen diozu, Durangoko souvenir-arena.

Eta mintzatu behar duzu ideologiaz eta mitifikazioaz ere. Jakina da Sarrionandiaren biografia erakargarriak eta harekiko kidetasun ideologikoak irakurle zabalaren baldintzarik gabeko babesa eman diola iurretarrari. Zilegitasunik ukatu gabe, ideologiaren betaurrekoekin soilik egindako irakurketa murrizgarria eta bigarren mailakoa izango da beti, nire uste merkean. Azkenean, testuaz kanpoko osagai ideologiko, mitifikatzaile horiek denak nahastu eta halako aureola moduko batean bildua dugu Sarrionandia, ukiezinen balizko zerrenda batean, kasik idazle hilekin egiten den gisa berean. Horregatik idazten dut beldurrez eta urduri iruzkin hau, ez delako komeni izaten idazle hilen hautsak harrotzea. Baina horrek guztiak, beste inori baino gehiago, Sarrionandiari berari egiten dio kalte, haren literaturari bizitasunerako, eraginkortasunerako, arriskurako aukera oro trabatuz. Literatura izatekotan zerbait bizia eta aldakorra dela uste dudan neurrian, baina, eta Sarrionandiaren zale eta irakurle naizen aldetik, Sarrionandia bizi bat aldarrikatu nahi dut: edozein idazle bezain laudagarria eta kritikagarria, edozein idazle bezala irrist egiteko bezain humanoa.

Mintza gaitezen, bada, testuaz. Akordu poetikoak aurkituko ditugu liburuan, apunte laburrez, bizitza-atalak oroituz egindako autobiografia saio labur bat. Sarrionandiaren ohiko gaiak azaleratuz doaz, beraz: haurtzaroaren oroimina, kartzelaren garratza, erbestearen gazia. Sarrionandiaren zaleek gozatuko dute haren ohiko estiloaren printzez: haurrarena dirudien begirada xaloa, kontrasterako joera, jolasa edo ironia. Nolanahi ere, elaborazio poetikoaren falta sumatzen zaie akordu poetiko zenbaiti, eta liburua kaxkarra ez den arren, narratiba laburreko beste obretan (Hitzen ondoeza-n, kasu) lortu izan duen maisutasunetik urrun geratu da egilea; baita antzeko generoetan euskaraz publikatu diren beste lan batzuen azpitik ere (oihartzun laurdenik izan ez duen Karlos Linazasororen Isiltasunaren adabakiak, kasu).

Finean, emaitza, gorago aipaturiko elementu testuz kanpokorik gabe (biografia, ideologia, mitifikazioa…), nekez funtzionatzen duen testua da, irakurlearen a prioriz-ko konplizitatearekin jokatzen duena hunkidura sortzeko. Horiek horrela, galderak arrapaladan datozkio bati burura: Nolako harrera luke liburuak egilearen izena beste bat balitz? Iragango ote luke itzulpenaren froga? Eta, hala ez balitz, jarrai ote dezakegu liburua eta egilea euskal literaturaren gailurrean kokatzen? Noiz hasiko gara egiaz testuaz, alegia literaturaz, mintzatzen?

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak