kritiken hemeroteka

6.866 kritika

Azken kritikak

« | »

Ospa / Juan Luis Zabala / Susa, 2017

Ihes egin nahian Estibalitz Ezkerra / Gara, 2017-06-17

Orain arte Juan Luis Zabalak argitaratu duen fikzio lana irakurri dutenei ezagunak egingo zaizkie “Ospa” bere azken ipuin-bilduman agertzen diren pertsonaiak: erabat bazterreko izan gabe, gizarteak hobetsitako bizimodu eta jarrerei uzkur egiten dieten gizabanakoak; batzuek moldatu gabeko pertsonatzat joko lituzketen horiek. Akaso, pertsonaiek beraiek esango lukete mundua arrotz bihurtu zaiela eta eurak arrotzak zaizkiola munduari, “Margolari ohia”-ko protagonista parafraseatzearren (35). Denboraren igarotzea da arroztasun sentimendu horren eragile kasu batzuetan, aipatu ipuinean zein “Euskadiko oroitzapenak”-en, esaterako. Lehenengoan artea kontsumo produktu bihurturiko neoliberalismoak sorkuntza artistikoa baztertzera bultzatzen duen artistaren gogoetekin topo egiten dugu; bigarrenean, 1980ko hamarkadan punk mugimendua barru-barrutik bizi izandako batek garai hartako aukera eta kontraesan ideologikoei heltzen die, irakurlearen esku utzita orainaldiaren diagnostikoa egitea.

Gaiak berak, pertsonaiek aurre egin behar dieten egoerak alegia, oso Zabalarenak direla esan daiteke: punk mugimendua, txirrindularitza, idazle eta artista ofizioak, sorkuntza prozesua, kultur industria, bikote zein belaunaldi arteko harremanak. Baita tonua ere: oro har, bat inguratzen duen errealitatetik ihes egin nahi bai (eta zenbaitetan saiatu ere) baina hainbat arrazoi tarteko ihesa aurrera eramateko ezintasunak eragindako etsipena da nagusi, zinismoaren itxura ere hartuta ipuin batzuetan. Batzuetan ihesak edo ihes egiteko asmoak espazio fisikoaren aldaketa dakar, “Camping Río Purón” zein bildumari izena ematen dion “Ospa”-n bertan gertatu bezala. Azken ipuin horretan ihes egiteko nahia ustez baino orokorragoa dela azaltzen zaigu: ustez antagonikoak diren pertsonaiek (ETAren kontrako operazio batek aurrez aurre jarritako auto gidari euskalduna eta guardia zibila) partekatzen dute, haren atzean dauden arrazoiak ezberdinak badira ere. Gidariaren kasuan, harreman itogarri batetik askatu nahi du bere burua; guardia zibilak gatazkaren inguruko egoera politikoa atzean nahi du.

Besteetan, adimen ariketaren forma du ihesak: haurtzaroan jazotako traumak (“Ohol gaztelua”) zein familia osasuntsu eta “perfektua” lortzeko bidean bizitzak jarritako oztopoak (“Zientzia fikzioa”) gainditzeko saioa.

Modu batean ala bestean ipuinok erabateko ihesa ezinezkoa dela aditzera ematen badigute ere, dena ez da erabat ilun, dena ez dago erabat galduta. Kultur sistemarekiko ikuspegi kritikoa agertzen badute ere, sorkuntza artistikoak berak, dela arte plastikoak dela literatura, duen ahalmen katartiko eta etikoaz mintzo zaizkigu istorioetako batzuk (“Nobela isila”, “Zientzia fikzioa”). Era berean, zoriontasunari absolutu moduan heldu beharrean zoriontasun uneei erreparatzen diete zenbait ipuinek, “Gola Galkargo”-k eta “Harmonikaren erabilera egokia”-k esaterako. Azken horretan kantu batzuen harira gaztetako ametsez hizketan hasten dira bi ezezagun kanpin batean, orainak familiaren itxuran unearen xarma desegiten duen arte. Kexu egin beharrean, ordea, iraundako denbora apurrean solasak “edertu” egin duela sentitzen du narratzaileak (24). Bildumari hasiera ematen dion “Hiru aste Wim Wendersekin” ipuinean bertan, etxean hartutako gizona benetako Wim Wenders izan ez balitz ere, zeinek kenduko dizkio narratzaileari ustezko Wim Wendersekin bizitakoak? Akaso, horretan datza bizitza: aurrera egiten laguntzen gaituzten zoriontasun une horietan, haien sorburua dena delakoa ere. Erabat borobilak ez badira ere, berritasun zantzuak badakartzate Zabalaren ipuinok.

Azken kritikak

Bidean ikasia
Arantxa Urretabizkaia

Roberto Moso

Jenisjoplin
Uxue Alberdi

Peru Iparragirre

Poz aldrebesa
Juanjo Olasagarre

Iratxe Retolaza

Pekineko kea
Beatriz Chivite Ezkieta

Hasier Rekondo

Iraganik gabe
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Bidaiak
Jon Iñaki Lasa

Igor Estankona

Poz aldrebesa
Juanjo Olasagarre

Aiora Sampedro

Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama
Alaine Agirre

Estibalitz Ezkerra

Bidaiak
Jon Iñaki Lasa

Javier Rojo

Dramak
Abelino Barriola

Aritz Galarraga

Labur txintan
Juan Kruz Igerabide

Igor Estankona

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Javier Rojo

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

Javier Rojo

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Peru Iparragirre

Artxiboa

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Urtarrila 2017

Abendua 2016

Azaroa 2016

Hedabideak