kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Denboraren izerdia / Xabier Montoia / Elkar, 2003

Saldo basatia Aingeru Epaltza / Nabarra, 2003-09

Muturreko biolentziarekin poesia ere egin daitekeela erakutsi duten zinema zuzendari estatubatuarretan ezagunenetarik dugu Sam Peckinpah. Nor ez da, pantaila handian nahiz tikian, haren “Saldo Basatia”z gozatu? Oroit filmaren lehen eta azken 20 minutuez: zinemagintzaren historian inoiz eskaini den odol-bestarik ikusgarriena eta ederrena, heriotza ederra izaten ahal bada bederen.

Tomate-saltsa xahutze merkea baino zerbait gehiago dugu “Saldo basatia” eta horrek egiten du Peckinpahren lana ezberdin, bertze zuzendari batzuenaren aldean. Haren pertsonaiek ez dute hurkoa akabatzeko gupida handirik erakusten, baina ez berez hiltzaile zikinak direlako, haien patua horixe delako baizik: bertzeen heriotza egin, bertzeek heriotza eman arte. Ikusleak bat egiten du beren artean hain jator, hain lagun eta hain adiskide agertzen diren Pike, Dutch eta gainerako gaizkileekin. Aldiz, zealdo egiten du, errukiaren eta gaitzespenaren artean, banku-lapurren jazarleei bildu zaien Thornton saldokide ohia epaitzerakoan. Hura baita traidorea, hura damutua, hura nekatua. Hura ere bizirik geldituko dena, bertzeen hilotzek lur idorra emokatzen dutenean.

ETA ote da gaur egun herri honetako “saldo basatia”? Etsaiaren lerroetara pasatutako Thornton duintasun gabe baina biziraulearen pareko ote dira Iraultzari eta Aberriari uko egin zieten polimili eta “euskadiko” izandakoak? Horrelako zerbait iradoki nahi digu Xabier Montoiak Denboraren izerdia bere azken eleberrian.

Euskal literaturak kasik ezezagun zuen paisaia eta jendartea —Gasteiz— ez ezik, alderdi mingarrienetatik ere gure historia hurbilenari eta gure orainari beldurrik gabe heltzeko gogoa zor diegu, bertzeak bertze, Xabier Montoiaren literatur lanei. Bide horretatik barreiatu gabe, koska bat estuago egiteko guraria nabari zaio Denboraren izerdia honetan: Estatuko establishment politiko-kultural-mediatikoak balakaturik esne-mamitan bizi den ekintzaile ohiak bere sorterrira itzulita iraganarekin eginen duen topaldi latzaren kontakizuna.

Gai horrekin ohiko kontu-garbiketa literarioa abiarazten ahal zuen Montoiak, on eta gaizto istorio bat, finean, salduak eta fidelak ongi bereiziz. Idazlea, ordea, ez da zepo horretan erori. Estilo inpertsonal eta urrunena erabiliz eta labanaren aho hotzak zizelkaturiko hizkeran, halako pertsonaia batek eta halako egoera batek ager ditzaketen tolesdura guztiak azaleraztera saiatu da, Peckinpah bidelagun, duela hogei bat urte bereizi ziren bi mundu ikuskeren ezkonezinaren konstatazio eder bezain tristea egiteko. Gure orainaren parabola: duintasunaren ala zoriontasunaren artean hautatu beharra. Nonbait, heriotzan baizik ez gara berriz elkartuko.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak