kritiken hemeroteka

7.020 kritika

Azken kritikak

« | »

Zer egingo dugu orain opariekin? / Aritz Gorrotxategi / Algaida, 2017

Krisi existentzialaren gulaga Hasier Rekondo / Berria, 2017-02-12

Balirudike ipuingintza kasik desagertu egin dela gure literaturatik. Nobelaren atzaparrek ito egin baitute iragan mendeko 80ko hamarkada hartan nagusi zen ipuingintzaren urrezko aroa. Alta bada, badira zenbait egile narrazio laburren moldean tematzen direnak, askotan literatur sari bati esker moldatu ere, eta nobelagintzan baino hobe. Kasu honetan, Aritz Gorrotxategik (Donostia, 1975) 53. Donostia Hiriko Kutxa Literatura Saria eskuratu zuen Zer egingo dugu orain opariekin? (Algaida, 2016). Argitaletxeen munduaren xedeak asmatu ezinak direnez, Sevillako argitaletxe batek kaleratu dio ironiaz eta tentuz ehundu bederatzi kontakizun laburrez osatutako hau.

Bere azken nobelaren —Koldar hutsa zara (Erein, 2015)— iruzkina idaztean esan nuen ez zuela eleberriaren erritmoekin eta pertsonaien eraikuntzarekin asmatu, eta aise aurreikusteko moduko bigarren parteak huts egin ziola. Oraingo honetan erabat asmatu duela azpimarratu beharra daukat. Narrazio laburrak ederki planteatu ditu, non fikzioaren hariak, tonu ironikoak eta grisak bete-betean egiten baitute bat. Era guztietako krisien gaineko potreta sinesgarria ondu du idazle donostiarrak: krisi ekonomikoaren ondorioak izoztutakoa, bikote-harremanek denboraren iragatearen eraginezkoa, haurrak hezi beharrak eta maitasunaren edota sexuaren garra itzaltzearen ondoriozko ezintasunak, hipotekek, langabeziak eta enparauek eragindakoak, gehiengo absolutuak indibidualtasunari eragin liezazkiokeen ubeldurak, gatazkaren garaiko baztertze ezberdinak…

Liburu honetako narraziorik esanguratsuena, eta askotxo esatea da guztiek baitute zer-esan iradokitzailea , Bertso-hop dela esango nuke. Kontakizun horretan bertsolaritzaren mundu lar hertsian, lazo urdinaren garaietan, bertsolari hasi-berri baten “esperientzia traumatikoa” kontatzen digu Gorrotxategik. Idazle donostiarrari betidanik interesatu zaio gehiengoak askatasun indibiduala itotzeko duen gaitasuna, artaldearen kontrako ardi-beltzaren borroka antzua, apika alderatze lar muturrekoa eginez, gulag batekin alderatzen ditu gure gatazkaren eraginezko baztertze politiko bat eta Stalinen garaiko gulaga. Gatazka puri-purian zegoela, Garikoitz bertsolari disidentearen eta politikoki ez-zuzenaren potreta maisuki landu du, ederrak dira bertso-amaierak baliatuz egindako alderaketa politikoak, gure kontraesanen gordintasuna garraztasunez aireratuz.

Liburuari izenburua ematen dion lehen narrazioan, berriro ekingo dio askatasun indibidualaren gaia jorratzeari: Enekok auzitara eramango du Olentzero. Trufarako aukera guztiak profitatuz, gai instituzionalizatu baten aldaerak agertu dizkigu egileak, kasu honetan jai eta kontsumo sakratuaren izenean eraikitako gulaga. Ohitura sakratu-sainduen izenean, edota gainerakoen onarpenaren botere jainkotarraren izenean, irensteko gure gaitasunaren ispiluarekin jarriko digu aurrez aurre. Apika narrazio honek ez du amaiera borobilik edo zirraragarririk, baina tentuz estutzen ditu gizartearen sineskeriak eta onarpenak, ironia sarkorra lagun.

Oso identifikatua sentitu naiz bi narrazioekin. Zer moduz haurrak izenekoan haurren eta ohituren eraginez bikote baten arteko maitasuna eta sexu-grina galtzeko arriskuez hitz egiten zaigu, eta horren kontra erabili beharreko eguneroko estrategia txikiez. Bestalde, Bikiak izatea korapilatsuagoa da narrazioan erditzeko garaian bikote batek jasaten duen iritzi-mediku kontrajarrien zentzugabekeria salatzen du; gulag existentzialaren aurkako aldarria.

Azken kritikak

Keinu konplizeak
Karlos Cid Abasolo

Igor Estankona

Neska bat leku inposiblean
Xabier Amuriza

Joannes Jauregi

Emakume burugabea
Antxiñe Mendizabal Aranburu

Aiora Sampedro

Azala erre
Danele Sarriugarte

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Ezra Pound

Igor Estankona

6012
Karlos Linazasoro

Javier Rojo

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Peru Iparragirre

Septentrio
Aurelia Arkotxa

Aritz Galarraga

Ohe hutsetan
Izaskun Gracia Quintana

Javier Rojo

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Aiora Sampedro

Arrotza
Albert Camus

Joannes Jauregi

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Estibalitz Ezkerra

Azala erre
Danele Sarriugarte

Hasier Rekondo

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Javier Rojo

Artxiboa

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Hedabideak