kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Piztiarioak / Txiliku / Elkar, 2012

Piztiaren xarma Iratxe Esnaola / Berria, 2013-04-07

Tradizioaren barruan Bestiarium vocabulum deitu izan zaio piztiarioari, hots, piztien bildumari. Horietan, deskribapen fisikoaz haraindi, kreaturen ohitura eta izaera dira aipagai, izan piztiak benetako, irudimenezko, zein hibrido. Txilikuren zaletasunen artean genuen, jada, piztienganako jaidura hori, 2009. urtean Juan Luis Baroja Collet artistaren grabatuekin batera osatu baitzuen egile zarauztarrak lehen piztiario bat. Handik ekarri ditu ale berri honetara fikziozko kreaturak, nahiz oraingoan alegiazkoen ondoan benetako piztiak ere paratu. Bi zerrenda ditu, hain justu, liburuak. Irudimenezko izakien zerrenda eta benetakoena, izan ere, autoreari aurrekoek adina irrika sortzen diote bigarrenek. Lagun ekarri ditu, gainera, Jose Belmonte Rocandioren marrazkiak eta mundu honetako piztien argazkiak, Interneteko orrialdeen loturez gainera, irakurlearen entretenigarri. Naturako izakien ezagutzak aniztasun kontzeptua barneratzen lagundu izan dit, beharbada, ideia uniforme eta zingiratuak astintzen laguntzen duelako bertako aberastasunak, eta, azken buruan, aniztasun horrekin gizakionganako begirada itzulikatzeko aukera dugulako. Gizakiok animalia benetakoak zein asmatutakoak deskribatzen baditugu, zein da interesa ez bada gure jakintza eremutik haiek sailkatu eta harrapatzea? Alegia, gure marka inprimatzea? Piztiek erakartzen gaituzte gizatiarretik dutenagatik, edo hobe, gizatiartasuna atxikitzen diegunetik. Elizak eta predikari moralek piztiarioetako adibideak baliatu izan dituzte lezio moralak emateko, haien ekintzei atxiki usteen bidez. Ez dira bakarrak. Denok uzten ditugu gure ideia fosilak.

Egileak kreaturen gainean pilatu duen jakintza xehe eta argi dakarkigu. Ikasiz entreteni gaitezkeelako ideia eskolakoa oroitarazi dit irakurketak, Natur Zientzien ikasgaia, ez gutxitan, ikertzearen pasioaz gain irakastearena transmititzen duelako, apika. Biologia, anatomia, soziologia, biografia, historia nahasten dituzten testu hibridoetan barrena goaz bidaian itsas azpira, zeru zabalera, mende batetik bestera, kontinentetik kontinentera, mitologiatik mitologiara. Jakintza hau, alabaina, ez dator (ezta halakorik bilatu ere, nik uste) ustezko objektibotasun premisetatik. Zientziaren aurkikuntzek planteatu izan dituzten dilematan posizionatzen da egilea, Darwinismoaz eta Kreazionismoaz, zientziaren merkantilizazioaz, edo enpresen patente grinaz. Gero, jakintzaren ondoren, dator iritzia. Aspaldiko piztiarioetan ondorio moralak emateko ohitura baldin bazen, eta, Txilikuk dioskunez, berak joera hori ekidin nahi izanagatik ere, hainbat kasutan ezin du. Baiki. Irakaspena azpimarratzea tentazio du ni-ak. Beraz, egilearen iritzia dugu ezagupen; zer iritzi du kontrazepzioaz, zer ugalketaz, zer harreman sozial zein intimoez. Egia bada gizakiek garai bakoitzean begi ezberdinekin egin diotela so piztiei, ez da egia txikiagoa garai bereko biren arteko begiradaren aldea. Egilearen interpretazio hainbatekin ez naiz ados egon, eta egileari kontra eginez jardun naiz, kontrakotasun adiskidetsuan edo ikuspuntu deman, nahi bada, nire begiek askotan hark ikusitakoa ezin ikusirik, edo ni neroni aieruetan erabat urrundurik. Ezezagunaren eremuak (piztiez ez dakigunak) duen erakargarritasun behinena hutsuneak gure printzipio moral, balio, utopia eta bestelako detrituz betetzen ditugula da, eta, noski, ezin bik bat bera ikus. Errealak diren piztiek gogobete naute gehien disputa entretenigarri horretan, eta, ikasi ere, haietaz ikasi dut gehien. Nolanahi dela, nago izaki mitologikoak eta benetakoak nahasten amaituko dudala gogoan, kariñoa edo higuina, beldurra edo kitzikapena eragiten didaten munstroen eitea nahastuz, eta, nork daki, irudimenean piztia hibrido berriak ahalbidetuz.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak