kritiken hemeroteka

7.851 kritika

Azken kritikak

« | »

Hontzaren orduak / Txiliku / Elkar, 2001

Animalien mendekua Markos Zapiain / Euskaldunon Egunkaria, 2002-02-26

Zilegi da Txilikuren Hontzaren orduak ironiari garrantzi handirik ematen ez dion ikuspuntu batetik irakurtzea. Izan ere, ironiak ez ote du oinarri, umoreak ez bezala, ironizatzaileak bere burua ironiak joa baino gehiagotzat hartzea? Anjel Lertxundik aurrena eta Xabier Mendigurenek gero, Txilikuren ironia azpimarratzen dute; baina Txiliku ez da ilustratu ironiko tipikoa, ez die zientziaren eta zentzun modernoaren faroaren goietatik herri xehearen uste atzeratuei iseka egiten. Begizkoarena eta madarikazioarena, adibidez, anbiguo uzten du. Maurixio eta Demetriorentzat, oreinaren madarikazioak erabakitzen ditu osteko gertaera lazgarriak; Anguiano sarjentuarentzat orobat, Ortiz kabuaren adur gaiztoak. Txilikuren ikuspuntua ezin da hauenarekin osotoro identifikatu, noski; baina ezta Joanma eta on Antonioren ikuspuntu modernoagoarekin ere, ez bederen erabat. Ipuinon egileak arima asko ditu, hontza ere bada Txiliku. Alabaina, ironia ez da kriseilurik egokiena, zenbait arima argitzekotan. Halatan, dezifratzeko zeinuz josiriko liburu hau Joseba Zulaikaren Ehiztariaren erotika gogoangarriarekin batera irakurri behar da —ironia ilustratuak ez du bertan zereginik—.

Txilikuren liburuak nabaritzen du sakonagoa dela ez dakiguna, dakiguna baino; erabakigarriagoa gordea, ageria baino. Duguna ez da dagoenaren itsaso zabalean bakarturiko potxingoa baizik. Zientziak bezala, gizakiok osotasunaren esparru bat zedarritu eta bertan kosmostxo bat sortzen ahalegintzen gara; baina zeinen hauskorra den oreka gune hori, zelako danbatekoak datozkion anitzez gogorragoak diren indar kaotiko ilunetarik… Hontzaren orduak-en txoko gastronomikoa, kuartela, benta, epaitegia bera ere hein batean, ageri dira gizakiek eraikiriko gune hertsi ulergarri gisa, indar kontrolagaitzek ezustean zapartatuak.

Gizonek eraiki eta gobernaturikoak dira guneok, bestalde, ez andreek; beren animalia aldearekin harreman ezin txarragoak dituzten gizonek hain zuzen. Barruko piztia jasanezin zaienek, kanpoko egiazko piztiak hiltzeko joera izaten dute; halakoa da adibidez Maurixioren kasua, edo Anguiano sarjentuarena. Baina beren kaxkarrean giza esparru antolatuetan babesa bilatu duten gizontxook, ez dakite deus animalien erresumako legeez, eta berehala ordaintzen dituzte animalien aurkako gehiegikeriak: ez dakigunetarikoen artean baitira oreinaren mendekuaren nondik norakoa, edo Kanelo txakurtxoarena, edo Gorritxo txekorrarena, edo hontzaren uluaren zentzua.

Izan ere, hontzaren munduan guztia dago guztiarekin lotua, baina arrazoiari ihes egiten dioten hariez. Hontzaren ulua, pinpirin beltza, zakurraren intziria… ahantzi genuen zeinuok irakurtzen. Teknika eta zientziarekin asko irabaziko genuen apika, baina ez dago galerarik gabeko aurrrerapenik: menditik, behetik, antzinatik, sakonetik datozkigunei, geure bizitza eta heriotza erabakiz, ezikusia egiten diegu txolin-txolin eta harropuzkeriaz, ezustean berton ditugun arte.

Azken kritikak

Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko
Slavenka Drakulic

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak