kritiken hemeroteka

8.001 kritika

Azken kritikak

« | »

31 ipuin / Anton Txekhov (Iker Santxo Insausti) / Elkar, 2022

Idazle bitakora Nagore Fernandez / Berria, 2022-05-29

Anton Txekhov ipuingilea oraindik ezagutzen ez duenarentzat, bai eta berrirakurri nahi duenarentzat ere, bilduma mardula eta interesgarria apailatu du Elkar argitaletxeak. Iker Sanchok euskarara ekarritako Txekhoven 31 ipuin dakartza obrak, denak ere idazlearen bizitza guztian zehar idatzitakoak, hurrenkera kronologikoan antolaturik. Idazle bezala idatzitako lehenengoek irekitzen dute bilduma, 1880an hasi eta gutxi gorabehera 1886ra arte ondutakoek, hain zuzen. Lehenengo hauek salto kronologikoan ez ezik, badute estilistikoki ere alderik idazlearen azken etapan idatzitakoekin konparatuta: nabarmenki laburragoak dira. Ipuin “gazteago” hauen ondotik, irakurleak bigarren aldiko konposizio luzeagoak ere ezagutzeko aukera izango du, alegia, hasi 1886an eta 1900. urtera artekoak. Horrela, bada, esan daiteke mintzagai dugun obrak ez dituela Txekhoven ipuinak beste barik biltzen, idazlearen beraren bilakaeraren berri ere ematen digu; bere idazketa prozesuaren nondik norakoen lekuko egiten gaitu. Anton Txekhoven idazle bitakora.

Dena den, aurretik nahiz atzetik hasi irakurtzen, alegia edo lehen ipuinetatik edo idazleak ondutako azkenetatik, berdin-berdin antzemango du irakurle finak Anton Txekhov dela une oro, bere idazketa ezaugarritzen duten alderdiak konstanteak baitira bere unibertso literario guztian. Horietako bat dugu gizarteko arazoez hitz egiteko duen ohitura eta gaitasuna. XIX. mendeko Errusiari egiten dion kritika ezin ukatuzkoa bada ere, esango nuke gai unibertsalak lantzen direla lerroz lerro: justiziaren eta injustiziaren arteko tenka, gizartearen berekoikeria, klase sozialen gatazka iraunkorra, kapitalismo inbaditzailea eta esklabista, besteak beste. Eta bai, kapitalismoa aipatzerakoan nahita erabili ditut konnotazio ezkorrez beteriko azken izenondo horiek (inbaditzailea eta esklabista), hori baita idazleak hitz egiteko hautatu duen ikuspuntua eta perspektiba: binarismoz, edo hobeto esanda, kontzeptu eta gai dikotomikoz jositako ipuinak dira guztiak, alegia, beti dago justiziaren aldeko aurpegi bat, eta horren ifrentzuan injustiziaren aldekoagoa. Alderdi bakoitzean, gainera, pertsonaia bana, norgehiagoka. Nahiz eta gehienetan Txekhoven ipuinetan klase sozial baxuagokoak izan “galtzaileak”, esango nuke idazleak darabilen ironia zorrotzak argi uzten duela etikoki zeinen alde egiten duen, noren aldeko eta kontrako kritika den konposizioetan ezkutatzen dena. Anakronismoan erortzeko arriskua izan arren, gaurkotasunez betetako gaiak iruditu zaizkit oraindik orain Txekhovek proposatutakoak. Horra hor idazlearen meritu handienetarikoa.

Aipatutakoaz gain, obrak Iker Sanchok idatzitako hitzaurre luze eta zabala dakar, kritiko baten betaurrekoak jantzirik, Anton Txekhoven literaturaren erradiografia, hain zuzen. Oso argigarria iruditu zait, bildumari eite akademikoa ematen baitio, irakurleari testuak interpretatzeko pistak emateaz gainera. Alabaina, irakurleak aurkituko duen lehen kapitulua izanik, susmoa dut ez ote dion gehiegi baldintzatuko irakurketa. Nire gomendioa, hortaz, irakurle: utzi azalpenok bukaerarako.

Azken kritikak

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Nagore Fernandez

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erradikalak
Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi

Jon Martin-Etxebeste

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Mikel Asurmendi

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Irati Majuelo

Krakovia
Goizalde Landabaso

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Austerlitz
W.G. Sebald

Hasier Rekondo

M ama* eme* ume*
Erika Lagoma / Estitxu Fernandez

Jon Martin-Etxebeste

Soka
Mikel Gurrea

Nagore Fernandez

Ez erran inori
Maddi Ane Txoperena

Asier Urkiza

39 lore
Amancay Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Austerlitz
W.G. Sebald

Jon Martin-Etxebeste

Sed quia sua
Iñaki Segurola

Oier Iruretagoiena

Artxiboa

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Hedabideak