kritiken hemeroteka

7.119 kritika

Azken kritikak

« | »

Hotsa eta ardaila / William Faulkner (Asun Garikano) / Elkar, 2017

Bizitzaren narratzaile Joannes Jauregi / Berria, 2018-03-11

Ausarkeria litzateke zutabe xume batzuetan Hotsa eta ardaila-ren kritika bat egin nahi izatea, hitzaren zentzu hertsian bederen, bai eta nobelari buruz aurrez inork esan gabekorik idazten ahalegintzea ere. Hortaz, hala moduzko saiakera baldarrik egin baino, zutabeok Faulknerren maisulanaren inguruko zertzelada batzuk emango dituzte soilik, zeinak halabeharrez motz geratzen baitira, nobela osoa aztertu edo kritikatzeko garaian.

Argumentuaren funtsa soila da, hitz gutxitan laburtzeko modukoa: AEBetako hegoaldeko familia aberats baten gainbehera kontatzen digu nobelak. Haatik, argumentua bigarren mailakoa da guztiz; izan ere, Asun Garikano itzultzaileak hitzaurrean dioenez, “Hotsa eta ardaila-k, istorio baten aurrean baino areago, istorio bat kontatzeko ahaleginaren aurrean jartzen gaitu”. Hortaz, nobelaren egiazko funtsa kontaeran datza, kontatzen saiatze horretan, alegia, non Faulknerrek hainbat narratzaile txertatzen dituen, eta, are gehiago, narratzaile bakoitzaren izaerak eta berezitasunek erabat menderatzen duten kontaketa bera, harik eta testua haienera makurtzen duten arte. Horren adibidea da lehen narratzailea, Benjy, zeinak urritasun mental larri bat baitu. Benjyk inguruan gertatzen zaiona kontatzen du, ingurukoek esan eta egiten dutena, baina ez du ezer ulertzen, ez dauka interpretazio pertsonalaren iragazkirik. Lekuko erabat objektiboa da; hainbesteraino, ezen askotan kosta egiten baita zer gertatzen ari den jakitea. Benjy da ziurrenik Faulknerren pertsonaiarik ezagunena; hain zuzen, Joseba Sarrionandiaren Narrazioak-en bada ipuin bat —Mezurik gabeko heriotza— Benjyren tankerako narratzaile batek kontatua.

Hurrengo narratzaileen kontaera nolabait leunduz doa, Benjyren barne bakarrizketaren gandua desagertu ahala, harik eta, laugarren zatian, hirugarren pertsonako kontaera aski arrunt eta neutro batera iritsi arte. Halarik ere, amaiera aldera iristerako, ohartzen gara lanbroak ez zigula ikusmena guztiz galarazten, eta aurreko kontaera kaotikoen azpian ere bereizten genuela, sumatzen behintzat, gerora argitara datorrena.

Narratzaile bakoitzaren idiosinkrasiaz gain, denboraren haustura da nobelaren beste bereizgarri bat, zeinak are gehiago zailtzen duen irakurlearen lana. Lerro kronologikoan atzera eta aurrera egiten dugu etengabe, oroitzapenak, gertakariak eta ameskeriak narratzaileen kontzientzia jario berean urtzen diren bitartean, harik eta askotan ezin bereiz ditzakegun arte errealitatea eta ameskeria, benetan gertatuak eta eldarnio hutsetik jaioak, oro hots eta ardaila.

Nobelaren izenburua Shakespeareren Macbeth antzezlaneko bakarrizketa batetik hartua dago. Macbeth pertsonaiak berak esana da, emaztea hil berri duela eta erabateko porrotetik gertu, eta hark ere, Faulknerrek bezala, hiru denborak nahasten ditu monologoan: hasieran, Macbethek tomorrow hitza hiru bider errepikatzen du; hurrengo lerroan, tomorrow hori today-rekin josten du; bukaeran, yesterday hitzak garamatza gizakiok heriotzara. Shakespeareren monologoaren amaieran, Macbethek zera gogorarazten digu, Garikanok berak hitzaurrean itzuli duen bezala: “[bizitza] idiota batek kontatutako istorioa da, hots eta ardailaz betea, esanahirik gabea”. Eta Benjy da, agian, bizitzaren narratzailea.

Azken kritikak

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Peru Iparragirre

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

Amaia Alvarez Uria

Amek ez dute
Katixa Agirre

Estibalitz Ezkerra

Ohe hutsetan
Izaskun Gracia Quintana

Alex Uriarte Atxikallende

Batzuen ametsak bertzeen zelai zulatuak dira
Hasier Larretxea

Javier Rojo

Erreka haizea
Sonia González

Iratxe Retolaza

Proleterka
Fleur Jaeggy

Aiora Sampedro

Udaberri kantoi-hautsia
Mario Benedetti

Joannes Jauregi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Hasier Rekondo

Mecanografiak
Harkaitz Cano

Javier Rojo

Zer luzea negu hau
Josu Goikoetxea

Igor Estankona

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Javier Rojo

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Aitor Francos

Artxiboa

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Hedabideak