kritiken hemeroteka

6.959 kritika

Azken kritikak

« | »

Txoriak dira bederatzi / Tere Irastortza / Pamiela, 2017

Mundua zatikatzeko, hobe literatura Aitor Francos / Bilbao, 2018-02

Ezbairik gabe, une antologikoak eskaintzen dizkigun liburu baten aurrean gaude Pamielak argitaratu berri duen Tere Irastortzaren Txoriak dira bederatzi honekin. Edozein ataletan aurkitu ditzake literatur zale zorrotzenak harribitxirik hoberenak, milaka baitaude. Liburua ireki eta ustekabean baten bat agertuko zaio, esaterako: “Hitz bat falta zaizun bakoitzean ez da dena delako hori zer den ez dakizulako, adierazi ezin duzulako baizik”. Bi dituzu esanezina eta ezin esana. Baina badaude ere aura filosofikoa duten fragmentuak (“Hutsa okupatzen duen hautsak ez du hutsaren berririk. Ez hautsak hautsi izanarena hutsak. Hitza, baina, kontzientzia da”) edo aforismo sinpletzat har ditzazkegunak (“Porrotaren perspektiba ez galtzeak ematen duen askatasuna”).

Ziurrenik Irastortzak aspaldi gordeta zituen argitaratu gabeko idazki ugariez eraikitakoa da Txoriak dira bederatzi, baina baliteke ezetz, denak berriak izatea eta liburu honen baitan izateko kontzientzia eta asmoarekin idatziak izatea. Kronikak, saiakera, eleberri bat edo poemak idazterakoan euskarri moduan idazten ditugun testuak izan litezke, burutazioez beteta. Pasarte batean Irastortzak halaxe dio: “Koadernora ez iristea, ispilura ez begiratzea bezalakoa da: desagertu nahia, desagertze-saiakera edo desagertze-froga absolutuenetakoena”. Desagertze nahi ez hori da agian egunerokotasun eta ohar hauek apuntatzeko bulkada eman diona. Liburuak momentu poetikoak ditu, dudarik gabe, adibidez, idazlearen, poetaren, zeregina azaltzeko hau esaten duenean: “Neure lana zein ote den. Ez dut erantzuten ia sekula. Baina bai, Haizea zaindu, iragarpena egin eta gero ekin, iristen den haizearekin nabigatzen jarraitzeko ahaleginari tinko eutsiz”.

Irastortzak zergati batzuen bilaketa-prozesuarekin batera idazlearen zeregina zein den eta zertarako balio duen eztabaidatzen du. Liburua, nolabait ere, gaika banaturik balego bezala aurkezten zaigu; fragmentu gehienek, esan beharrekoa da, aforismo tankera dute, beren laburrean, aforismotzat har baititzakegu, eta ez dira horregatik mami gutxikoak. Badaude ere hitz jokoak (“Infinitiboan idatzi eta iraganean bizi edo infinitiboan idatzi iragana bizitzeko edo infinitiboan idatzi, denbora gabe aritzeko”), esaera zaharrak, gai batzuen inguruko hausnarketak beste batzuetan, idazle askoren itzulpenak eta bertsioak, haiekiko iruzkinak, abestiak, literatur aipamenak, eta aipamen horiekin Irastortzak aurkezten dizkigun filiak eta fobiak. Norabide bakar batean irakurtzeko ezinezkoa den liburua izango du irakurleak esku artean, hobe horregatik saltoka aritzea edo gainetik irakurtzea, zati asko, guztiak, halaber, pentsamendua astintzeko gogoarekin eginak baitaude eta irakurleak bere denbora hartu behar izango du digestioa egiteko. Liburu honetan zerbait dabil batetik bestera, bere izatea aldarrikatu nahirik. Nahastean badauka ere intimitaterako lekua, Irastortzak irakurle bezala dituen zaletasunak ere aldarrikatzeko joera hartuko duelako orrialdeak iragan ahala. Txoriak dira bederatzi hau seguruenik ispilu egokia da irakurle bakoitzak norbere nitasuna alde batera usteko eta Irastortzaren mundu poetiko eta literarioan murgiltzeko. Liburu amaigabea, onerako. Behin eta berriz bere baitara bueltatuko naizela somatu dezaket, irakurketa bakoitzak, begirada bakoitzak, ate berri bat irekiko didalakoan.

Azken kritikak

Mundu ikuskerak euskal narratiba garaikidean: modernitatearen krisitik postidentitatearen promesera
Gorka Mercero

Mikel Asurmendi

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Peru Iparragirre

Gerezi denbora
Inazio Mujika Iraola

Amaia Serrano Mariezkurrena

Eoskola. Heziketa hipermodernoa
Mitxelko Uranga

Javier Rojo

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Aitor Francos

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Usoa Alberdi Fernández

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak