kritiken hemeroteka

6.866 kritika

Azken kritikak

« | »

Patagoniara Hazparnen barrena / Kepa Altonaga / Pamiela, 2017

Euskal Arkadia Ameriketan Alex Gurrutxaga / Berria, 2017-06-11

Letrak eta zenbakiak elkarrengandik hain urrun dabiltzan garaiotan, ez dira asko izaten lerro biak uztartzen dituzten ikertzaileak. Kepa Altonagak zientzia eta kultura, literatura eta ikerketa zientifikoa lotu izan ditu bere-berea duen saiakera moduan. Orain arteko lanei begiratuz gero, esan liteke Altonagarena, zientziaren dibulgazioa baino, zientziaren inguruko saiakera dela, gehienbat zoologiaren ingurukoa —horrexen irakaslea da EHUn—. Patagoniara Hazparnen barrena lanean, ordea, historiaren eta antropologiaren aldera jo du. Hori bai, ohiko abilezia eta zorroztasunarekin.

Saiakeraren muinean dagoen mugimendu historikoa harrigarria da XXI. mendeko begientzat: batzuek eduki zuten propositua beste Euskal Herri bat itsasoz haraindian asentatzeko eta, jakina, nola zeuden beste batzuk asmo horren kontra. Mugimendu horren bueltan, hamaika pertsonaia agertzen zaizkigu: Daniel Lizarralde, Juana Canut, Florentino Ameghino, Annie Besant, Francisco Grandmontagne, Gratien Adema-Zaldubi, eta abar. Baina, guztien artean, dikotomia markatzen duten bi pertsonaia antagoniko-edo daude: Florentzio Basaldua (1853-1932) eta Janpierre Arbelbide (1841-1905). Lehena, Bilboko ingeniaria, konbentzitua zegoen Patagonian Euskal-Berria sortzeko aukeraz. Bigarrenarentzat, ametsak baizik ez ziren kontuok. Istorio hau, harrigarria izanik ere, ez da bitxikeria halamoduzkoa, ezta gutxiagorik ere; besteak beste, Euskal-Berriaren aurretik hor zegoelako Galesen aurrekaria.

Bestalde, Ameriketako euskal Arkadiaren ametsak sakoneko beste gai batzuk ere ukitzen ditu. Batez ere, bi. Alde batetik, lurraldeen idealizazio askotarikoak daude. Hasieratik markatzen du hori egileak, haurtzarotik abiatzen baita, Txorierri inoiz izan zitekeen Obabatik, eta New York jartzen baitu kontrapuntuan. Euskal Herriaren kasuan, Altonagak Pierre Lotiren irudia dakarkigu, berak Lotilandia deitzen diona: lurralde idiliko eta purua, baina errealitatetik oso urruti geratzen dena. Amerikaren kasua ere argia da: hamaika bider idealizatua hura ere, eta, promestutako lur gozo guztiak bezala, ezinezkoa.

Beste gai nagusia migrazioa da, batez ere euskal emigrazioa: Betiri Sants-ek, miseria gorriak herritik lekututako milaka euskaldunak. Elisee Reclusen lanaren izenak dena esaten du: Les Basques, un peuple qui s’en va. Saiakera hau, aldenik alden gurutzatzen du —lurpeko erreka bailitzan— emigrazioaren dramak, eta hor kokatu behar da Arbelbide Hazparneko misionisten buruzagiaren iritzia.

Kepa Altonagak literatura zientifikoa bildu eta komentatzen du, testu eta ikertzaileak ahanzturatik ateratzen, eta batetik besterako loturak eginez eramaten du irakurlea gai eta lekuen artean aurrera. Dokumentazio lana zorrotza da, eta irakurlea bere bilaketen konplize ere bihurtzen du askotan. Testuaren estiloa zaindua da oso, kasik fazatia izateraino; euskara, koloretsu, trinko eta eraginkorra, euskalkiaren printzekin aberastua.

Patagoniara Hazparnen barrena-n aurkituko dituzu Otañoren bertsoak, Mydolon darwini animalia erraldoia, lur amestuen lilura, Agnes Souret modelo ezpeletarra… eta beste hainbat kontu. Trebetasunez josiak denak.

Azken kritikak

Bidean ikasia
Arantxa Urretabizkaia

Roberto Moso

Jenisjoplin
Uxue Alberdi

Peru Iparragirre

Poz aldrebesa
Juanjo Olasagarre

Iratxe Retolaza

Pekineko kea
Beatriz Chivite Ezkieta

Hasier Rekondo

Iraganik gabe
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Bidaiak
Jon Iñaki Lasa

Igor Estankona

Poz aldrebesa
Juanjo Olasagarre

Aiora Sampedro

Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama
Alaine Agirre

Estibalitz Ezkerra

Bidaiak
Jon Iñaki Lasa

Javier Rojo

Dramak
Abelino Barriola

Aritz Galarraga

Labur txintan
Juan Kruz Igerabide

Igor Estankona

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Javier Rojo

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

Javier Rojo

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Peru Iparragirre

Artxiboa

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Urtarrila 2017

Abendua 2016

Azaroa 2016

Hedabideak