kritiken hemeroteka

6.908 kritika

Azken kritikak

« | »

Zer egingo dugu orain opariekin? / Aritz Gorrotxategi / Algaida, 2017

Krisi existentzialaren gulaga Hasier Rekondo / Berria, 2017-02-12

Balirudike ipuingintza kasik desagertu egin dela gure literaturatik. Nobelaren atzaparrek ito egin baitute iragan mendeko 80ko hamarkada hartan nagusi zen ipuingintzaren urrezko aroa. Alta bada, badira zenbait egile narrazio laburren moldean tematzen direnak, askotan literatur sari bati esker moldatu ere, eta nobelagintzan baino hobe. Kasu honetan, Aritz Gorrotxategik (Donostia, 1975) 53. Donostia Hiriko Kutxa Literatura Saria eskuratu zuen Zer egingo dugu orain opariekin? (Algaida, 2016). Argitaletxeen munduaren xedeak asmatu ezinak direnez, Sevillako argitaletxe batek kaleratu dio ironiaz eta tentuz ehundu bederatzi kontakizun laburrez osatutako hau.

Bere azken nobelaren —Koldar hutsa zara (Erein, 2015)— iruzkina idaztean esan nuen ez zuela eleberriaren erritmoekin eta pertsonaien eraikuntzarekin asmatu, eta aise aurreikusteko moduko bigarren parteak huts egin ziola. Oraingo honetan erabat asmatu duela azpimarratu beharra daukat. Narrazio laburrak ederki planteatu ditu, non fikzioaren hariak, tonu ironikoak eta grisak bete-betean egiten baitute bat. Era guztietako krisien gaineko potreta sinesgarria ondu du idazle donostiarrak: krisi ekonomikoaren ondorioak izoztutakoa, bikote-harremanek denboraren iragatearen eraginezkoa, haurrak hezi beharrak eta maitasunaren edota sexuaren garra itzaltzearen ondoriozko ezintasunak, hipotekek, langabeziak eta enparauek eragindakoak, gehiengo absolutuak indibidualtasunari eragin liezazkiokeen ubeldurak, gatazkaren garaiko baztertze ezberdinak…

Liburu honetako narraziorik esanguratsuena, eta askotxo esatea da guztiek baitute zer-esan iradokitzailea , Bertso-hop dela esango nuke. Kontakizun horretan bertsolaritzaren mundu lar hertsian, lazo urdinaren garaietan, bertsolari hasi-berri baten “esperientzia traumatikoa” kontatzen digu Gorrotxategik. Idazle donostiarrari betidanik interesatu zaio gehiengoak askatasun indibiduala itotzeko duen gaitasuna, artaldearen kontrako ardi-beltzaren borroka antzua, apika alderatze lar muturrekoa eginez, gulag batekin alderatzen ditu gure gatazkaren eraginezko baztertze politiko bat eta Stalinen garaiko gulaga. Gatazka puri-purian zegoela, Garikoitz bertsolari disidentearen eta politikoki ez-zuzenaren potreta maisuki landu du, ederrak dira bertso-amaierak baliatuz egindako alderaketa politikoak, gure kontraesanen gordintasuna garraztasunez aireratuz.

Liburuari izenburua ematen dion lehen narrazioan, berriro ekingo dio askatasun indibidualaren gaia jorratzeari: Enekok auzitara eramango du Olentzero. Trufarako aukera guztiak profitatuz, gai instituzionalizatu baten aldaerak agertu dizkigu egileak, kasu honetan jai eta kontsumo sakratuaren izenean eraikitako gulaga. Ohitura sakratu-sainduen izenean, edota gainerakoen onarpenaren botere jainkotarraren izenean, irensteko gure gaitasunaren ispiluarekin jarriko digu aurrez aurre. Apika narrazio honek ez du amaiera borobilik edo zirraragarririk, baina tentuz estutzen ditu gizartearen sineskeriak eta onarpenak, ironia sarkorra lagun.

Oso identifikatua sentitu naiz bi narrazioekin. Zer moduz haurrak izenekoan haurren eta ohituren eraginez bikote baten arteko maitasuna eta sexu-grina galtzeko arriskuez hitz egiten zaigu, eta horren kontra erabili beharreko eguneroko estrategia txikiez. Bestalde, Bikiak izatea korapilatsuagoa da narrazioan erditzeko garaian bikote batek jasaten duen iritzi-mediku kontrajarrien zentzugabekeria salatzen du; gulag existentzialaren aurkako aldarria.

Azken kritikak

Elurra ikusi dut
Xabier Lete

Peru Iparragirre

Kaliforniatik bihotzez
Joseba Gabilondo

Aritz Galarraga

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Ibon Egaña

Bihotz handiegia
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Begoñaren itzalpean
Jose Inazio Basterretxea

Mikel Asurmendi

Gu orduko hauek
Garazi Arrula Ruiz

Aiora Sampedro

Bihotz handiegia
Eider Rodriguez

Joannes Jauregi

Bihotz handiegia
Eider Rodriguez

Estibalitz Ezkerra

Barbaroak baratzean
Luis Garde

Javier Rojo

Barbaroak baratzean
Luis Garde

Peru Iparragirre

Jenisjoplin
Uxue Alberdi

Amaia Alvarez Uria

Itzulera
Martin Bidaur

Hasier Rekondo

Ametsondoa
Peru Magdalena

Javier Rojo

Jenisjoplin
Uxue Alberdi

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Urtarrila 2017

Hedabideak