kritiken hemeroteka

6.840 kritika

Azken kritikak

« | »

Zer egingo dugu orain opariekin? / Aritz Gorrotxategi / Algaida, 2017

Krisi existentzialaren gulaga Hasier Rekondo / Berria, 2017-02-12

Balirudike ipuingintza kasik desagertu egin dela gure literaturatik. Nobelaren atzaparrek ito egin baitute iragan mendeko 80ko hamarkada hartan nagusi zen ipuingintzaren urrezko aroa. Alta bada, badira zenbait egile narrazio laburren moldean tematzen direnak, askotan literatur sari bati esker moldatu ere, eta nobelagintzan baino hobe. Kasu honetan, Aritz Gorrotxategik (Donostia, 1975) 53. Donostia Hiriko Kutxa Literatura Saria eskuratu zuen Zer egingo dugu orain opariekin? (Algaida, 2016). Argitaletxeen munduaren xedeak asmatu ezinak direnez, Sevillako argitaletxe batek kaleratu dio ironiaz eta tentuz ehundu bederatzi kontakizun laburrez osatutako hau.

Bere azken nobelaren —Koldar hutsa zara (Erein, 2015)— iruzkina idaztean esan nuen ez zuela eleberriaren erritmoekin eta pertsonaien eraikuntzarekin asmatu, eta aise aurreikusteko moduko bigarren parteak huts egin ziola. Oraingo honetan erabat asmatu duela azpimarratu beharra daukat. Narrazio laburrak ederki planteatu ditu, non fikzioaren hariak, tonu ironikoak eta grisak bete-betean egiten baitute bat. Era guztietako krisien gaineko potreta sinesgarria ondu du idazle donostiarrak: krisi ekonomikoaren ondorioak izoztutakoa, bikote-harremanek denboraren iragatearen eraginezkoa, haurrak hezi beharrak eta maitasunaren edota sexuaren garra itzaltzearen ondoriozko ezintasunak, hipotekek, langabeziak eta enparauek eragindakoak, gehiengo absolutuak indibidualtasunari eragin liezazkiokeen ubeldurak, gatazkaren garaiko baztertze ezberdinak…

Liburu honetako narraziorik esanguratsuena, eta askotxo esatea da guztiek baitute zer-esan iradokitzailea , Bertso-hop dela esango nuke. Kontakizun horretan bertsolaritzaren mundu lar hertsian, lazo urdinaren garaietan, bertsolari hasi-berri baten “esperientzia traumatikoa” kontatzen digu Gorrotxategik. Idazle donostiarrari betidanik interesatu zaio gehiengoak askatasun indibiduala itotzeko duen gaitasuna, artaldearen kontrako ardi-beltzaren borroka antzua, apika alderatze lar muturrekoa eginez, gulag batekin alderatzen ditu gure gatazkaren eraginezko baztertze politiko bat eta Stalinen garaiko gulaga. Gatazka puri-purian zegoela, Garikoitz bertsolari disidentearen eta politikoki ez-zuzenaren potreta maisuki landu du, ederrak dira bertso-amaierak baliatuz egindako alderaketa politikoak, gure kontraesanen gordintasuna garraztasunez aireratuz.

Liburuari izenburua ematen dion lehen narrazioan, berriro ekingo dio askatasun indibidualaren gaia jorratzeari: Enekok auzitara eramango du Olentzero. Trufarako aukera guztiak profitatuz, gai instituzionalizatu baten aldaerak agertu dizkigu egileak, kasu honetan jai eta kontsumo sakratuaren izenean eraikitako gulaga. Ohitura sakratu-sainduen izenean, edota gainerakoen onarpenaren botere jainkotarraren izenean, irensteko gure gaitasunaren ispiluarekin jarriko digu aurrez aurre. Apika narrazio honek ez du amaiera borobilik edo zirraragarririk, baina tentuz estutzen ditu gizartearen sineskeriak eta onarpenak, ironia sarkorra lagun.

Oso identifikatua sentitu naiz bi narrazioekin. Zer moduz haurrak izenekoan haurren eta ohituren eraginez bikote baten arteko maitasuna eta sexu-grina galtzeko arriskuez hitz egiten zaigu, eta horren kontra erabili beharreko eguneroko estrategia txikiez. Bestalde, Bikiak izatea korapilatsuagoa da narrazioan erditzeko garaian bikote batek jasaten duen iritzi-mediku kontrajarrien zentzugabekeria salatzen du; gulag existentzialaren aurkako aldarria.

Azken kritikak

Hizkuntza, Nazioa, Estatua
Joxe Azurmendi

Javier Rojo

Haren zati bat
Josu Penades

Javier Rojo

Zer egingo dugu orain opariekin?
Aritz Gorrotxategi

Javier Rojo

Hodei berdeak
Jon Alonso

Aritz Galarraga

Azken zakatzak
Martxel Mariskal

Igor Estankona

Arrotz eta eder
Pako Aristi

Iker Zaldua

Feminismoa eta politikaren eraldaketak
Mari Luz Esteban

Iratxe Esparza

Huliganaren itzulera
Norman Manea

Iñigo Roque Eguzkitza

Gelditu zaitezte gurekin
Ana Malagon

Amaia Alvarez Uria

Ospa
Juan Luis Zabala

Ibon Egaña

Arrastoak
Dejabu panpin laborategia

Iratxe Retolaza

King Kong teoria
Virginie Despentes

Hasier Rekondo

Baina ez lukete han egon behar
Asier Osinalde

Mikel Ayerbe

Telleria eta gero, zer?
Ernesto Prat

Iratxe Esparza

Artxiboa

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Urtarrila 2017

Abendua 2016

Azaroa 2016

Urria 2016

Iraila 2016

Hedabideak