kritiken hemeroteka

6.958 kritika

Azken kritikak

« | »

Franco hil zuten egunak / Koldo Izagirre / Susa, 2016

Franco hiltzen Alex Gurrutxaga / Berria, 2017-01-22

Indar sinboliko handia daukaten ekintzak daude Koldo Izagirreren azken lanaren oinarrian. Diktadorea 1975eko azaroaren 20ak igorri zuen hobira, baina, lehendik, hainbat gertakizunek kolpatu zuten. Gertaera sinbolikoak izan ziren —poetikoak, Izagirreren pertsonaia batek esaten duen bezala—, heroikoak euren txikian, eta Franco sinbolikoki akabatuz joan ziren —beste gertaera sinboliko eta ez hain sinboliko batzuek hura enbaltsamatuta mantentzen lagundu nahi luketen bezala—.

Garai eta giro bertsuko bederatzi narrazio dira, guztiak ere diktaduraren azken urteetara eramango gaituztenak. Alde horretatik, narrazio liburu trinkoa da Franco hil zuten egunak. Gainera, hainbat pertsonaia narrazio batean baino gehiagotan aurkituko ditugu, eta horrek ere liburuaren paisaia tapituagoa egiten du.

Gertakari konkretuei dagokienez, ordea, askotarikoak dira narrazioak: Paperak, adibidez, Joseba Elosegik 1970ean egindako bontzo jauzi ezagunaz ari da, eta baita hark idatzitako Quiero morir por algo liburuaz ere; Une baten argazkia fotografiari egindako omenaldia da, eta Paulino Uzkudunen balentriak eta jukutriak, eta migrazioak gurean izan duen presentzia agertzen ditu; futbolak ere toki dezente hartzen du liburuan, eta hainbat dira jokalariek egindako ekintza sinbolikoak; O burro-n, memoria historikoa agertzen da, Ferrolen zegoen Francoren irudi erraldoiari lotua…

Gertakizunak askotarikoak izanik, beste horrenbeste esan daiteke kontateknikei buruz ere. Ezin ditugu narrazio guztiak jorratu, eta aipa ditzagun pare bat bederen, gaien mamitsua eta kontamoldeen aberatsa nabarmentzeko. Larbi narrazioak Saharara eramango du irakurlea, “martxa berde” deitu zuten 75eko narraskeria hartara eta Fronte Polisarioaren borrokara. Espiralaren moduko kontakizunean, presoaren eta okupatzailearen arteko ikuspegiak nahasten dira. Interesgarria da ohartzea euskaldunak okupatzaileen bandoan aplikatu direla; eta oso ongi islatzen dira, halaber, preso sahararraren ikuspegia eta deskonfiantza. Pertsonaien karakterizazioari dagokionez, Izagirre hizkera ezberdinekin jolasten da, narrazioaren errealismoa eta kolorea areagotuz. Bestalde, Irauntza narrazioak Garmendia eta Otaegiren fusilamenduen ondorengo protestak dakartza, eta bereziki J. M. Garcia Ripaldaren hilketa, 75eko abuztu bukaeran. Kontakizuna barne-bakarrizketa bezala emana dago, eta Kafkaren itxuraldaketaren istorioarekin jolasten da. Kasu honetan argi ikus daiteke egileak detaile txikiak nola josten dituen —karameloak, Minia, ¡gaznápiro!…—, birsortzen duen mundua indartuz.

Jario biziko narrazioak dira guztiak, azkarrak irakurrian, baina ez horregatik mamirik gabeak. Izatekotan, justu kontrakoa: arreta handia eskatzen dute, informazio dentsitate handikoak eta oso kondentsatuak baitira, eta, apika hau esatea politikoki zuzena ez bada ere, ezinbestekoa ematen du irakurlea jakintza historiko eta kultural gutxienekoa baino zerbait gehiagoren jabe izateak. Azkenik, estiloak eta hizkuntzak ere Izagirreren marka berezia dute.

Askotarikoak eta konplexuak dira Franco sinbolikoki hil zuten egunak, eta horien lanketa literario ona eta mamitsua dago narraziootan.

Azken kritikak

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Peru Iparragirre

Gerezi denbora
Inazio Mujika Iraola

Amaia Serrano Mariezkurrena

Eoskola. Heziketa hipermodernoa
Mitxelko Uranga

Javier Rojo

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Aitor Francos

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Usoa Alberdi Fernández

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Igor Estankona

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak