kritiken hemeroteka

6.995 kritika

Azken kritikak

« | »

Gizajoen katalogoa / Joxean Agirre / Elkar, 2016

Literatura eta simulakroa Iratxe Esparza / Gara, 2016-05-07

Joxean Agirrek argitaratutako eleberriaren protagonistak idazlea izan nahi du literatur tailerreko irakasleak bultzatuta; gainera, proiektua abian jartzen duen bitartean, literaturak utzitako gizajo maitagarrien zerrenda bat osatzen doa. Hala ere, balizko gizajoen zerrenda horren heroi galdurik nagusiena protagonista bera da bere bizitzaren arlo ia guztiek porrot egin baitute; bananduta egon arren, mutil-laguna partekatzen duten emazte eta alabarekin bizi da eta bera baino askoz gazteago den bere literatura irakaslearekin itsututa dabil. Pertsonaia heldu horrek (heldutasunaren krisia baita eleberriaren beste leitmotiv bat) bere egunerokotasunaren nahigabeak eta desioak kontatzen ditu. Aldiz, bigarren maila batean, alfabetikoki ordenatuta “funtsik gabeko aipuak” tartekatzen ditu testuan, gehienek literaturaren arloari eta historiari egiten diete erreferentzia eta gizonen (salbuespenen bat edo beste salbu) lanak eta hausnarketak biltzen dituzte. Bestalde, azpimarragarria da literatur irakaslea emakumea izatea, antzinako Musa hipermoderno bezala irudika genezakeena, hipererrealitate batean bizi dena. Alabaina, ez da gurea Musen mundua, nahiz eta literatur tailerreko irakaslearen gainbegiratzepean dauden hiru ikaslek —protagonista gizajoak, poeta gazteak eta Joxean Agirre izena duen idazleak— haren ohean kontsolamendua eta inspirazioa bilatu, haien testuak zuzentzeaz gain, gizontasuna sendotzen eta sendatzen baitie. Liburuaren aurretiazkoak azaldu ostean, trama korapilatzen hasten da eta Agirrek eleberri beltzaren topikoak baliatzen ditu literatura ardatz duen egoera misteriotsu eta ilun bat plazaratzeko.

Eleberri estereotipatuegia irakurtzen ari nintzelako sentsazioak ez nau abandonatu, bai pertsonaien eraikuntza bai jorratzen diren gaiak kontuan hartuta. Emakumeari buruz eskaintzen den irudia, adibidez, aspalditik ezabatu beharko ziratekeen arinkeriez josita azaltzen zaigu; tonu burleskoa izateko ahaleginak egiten badira ere, sarritan gehiegikeriak sinesgarritasunaren kaltetan jotzen du. Topikoak eta estereotipoak nonahi topatzen ditugu; neurriz erabilita eleberri kritiko eta dibertigarri bat sortzeko lagungarriak izan daitezke, alabaina, askotan, parodiaren mugak gaindituz, bilatzen den desitxuratzea grotesko bihurtzen da. Zalantzaz betetako bidezidorretik mugitzen da protagonista eta irakurlea gizonen munduaren bidea aukeratzera eta jarraitzera behartuta dago. Hein batean, eleberri nahiko falozentrikoa iruditu zait eta, zenbaitetan, ironia arrotza sentitu dut, agian muturrera eramanda gaiak eta pertsonaiak egiazkoak eta efektiboak izateko; hau da, fikzioak edo literaturak bete behar duen koherentziaren printzipioa faltan bota dut.

Ugari dira parodiatutako elementuak eta gizabanakoak, hala nola, euskal idazleen hainbat jarrera eta hautaketa, literaturako sariak, argitaletxeak edo duela urte batzuk jadanik modan jarri zen autofikzioaren teknika narratiboa; beraz, sorkuntzaren prozesua eta ahalmen sortzailea zalantzan jartzen dira. Jean Baudrillard filosofoaren gogoetak bizirik daude: non hasi eta bukatzen da eremu pribatua eta publikoa? Nola desberdindu erreala eta imajinarioa dena? Autofikzio literarioa aipatzean, nobelaren protagonistak bizitzaren simulakroaz hitz egiten du, fikzioaren eta errealitatearen arteko mugaren lausotzeaz eta arteak bizitza bera ordezkatzen duen momentuaz. Hor dago nobelak helarazten digun kritika bat: literaturan, denak balio du?

Azken kritikak

Biennale
Beatriz Chivite

Igor Estankona

Demokraziaren pribatizazioa
Jule Goikoetxea

Peru Iparragirre

Azala erre
Danele Sarriugarte

Javier Rojo

6012
Karlos Linazasoro

Aiora Sampedro

Filiala
Sergei Dovlatov

Joannes Jauregi

Zaldi mamarroa
Ekaitz Goienetxea

Iratxe Esparza

Bihotz handiegia
Eider Rodriguez

Hasier Rekondo

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Javier Rojo

Zaldi beltzak zeruan
Txomin Peillen

Peru Iparragirre

Tiroa kontzertuaren erdian
Belen Gopegui

Aritz Galarraga

Zaldi mamarroa
Ekaitz Goienetxea

Javier Rojo

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Aiora Sampedro

Azala erre
Danele Sarriugarte

Joannes Jauregi

Jainkoen zigorra
Alberto Ladron Arana

Iratxe Esparza

Artxiboa

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Hedabideak