kritiken hemeroteka

6.958 kritika

Azken kritikak

« | »

Autopsiarako frogak / Koldo Izagirre / Susa, 2010

Eztabaidarako urratsa Leire Lopez Ziluaga / Berria, 2011-02-06

Unescok behin baino gehiagotan adierazi du euskara galtzeko arriskuan dauden hizkuntzetariko bat dela. Beste baten ahotan alarmistatzat joko lukete askok baieztapen hori; Unescoren ahotan, entzungorrarena egitea izaten da ohikoena. Berria argitaratuko da zenbait egunkaritan, salaketaren bat egingo da, eta bizitzak aurrera jarraituko du. Beharbada normala da. Denok dakigu hil egingo garena, baina bizitza ez litzateke oso jasangarria izango uneoro horretan pentsatuko bagenu. Gaitzek —kasu honetan, euskarari eragindakoek— lotzen gaituzte errealitateari.

Hain zuzen, hizkuntzaren galera posible horren arrazoiak bilatu ditu Izagirrek. Liburuaren izenburutik —Autopsiarako frogak. Artseniko aztarnak gure hizkuntzan— ondoriozta dezakegu tesi nagusia: euskararen heriotza ez da naturala izango, programatutako erailketa izango da euskararena, pixkanaka jasandako eraso, deitoratze, utzikeriaren ondorio. Horrenbestez, etorkizunean auzitegiko medikuren batek euskararen gorpua aztertu beharko balu, kontuan hartu beharko lituzkeen aztarnak ematen ditu liburuak. Baina ez da horretara mugatzen. Horretan geratu izan balitz, liburua El libro negro del euskera-ren bertsioa edo bigarren zatia izango litzateke, baina hori baino gehiago da. Batetik, Aritz Galarragak Deia-n esan bezala, pasarte bakoitza kontatzeko eran nabari delako Izagirre idazlea dena; bestetik, eta batez ere, ez dituelako froga hutsak ematen. Frogak ez dira hemen metaketa soil, helburua ez da ahalik eta froga gehien ematea, baizik eta froga horietatik abiatuta euskararen inguruko hainbat gairi buruz hausnartzea: gaur egungo elebitasun eredua, euskarak erakarri egin behar duelako ustea, etorkinak eta euskara lehen eta orain, euskararen lurraldea eta abar. Halaber, gaiari buruzko bibliografia osatua ere bada liburua, euskal literaturako zenbait atal berriz pentsatzeko aukera ematen du, eta klase sozialek euskararekin izandako jarreraz ere badihardu.

Liburu iluna dela esan dezake norbaitek, apokaliptiko batek egina, baina ez dut uste hala denik. Ez da frogen beltzean geratzen, euskarari egindako erasoez gainera, haren alde ibilitakoez ere ari da, ispiluaren beste aldearen historia txikia osatuz —aldeko lana egin dutenen gaineko ikuspegi kritikoa galdu gabe—. Baina artseniko aztarnak berak ere ez dira inolaz ere negar eragiteko idatziak izan; norberaren egoerari buruz negar egite hutsa erasoa baino kontserbadoreagoa izan daiteke. Ostera, euskararen egoeraz pentsatzen, eztabaidatzen jarraitzeko akuilu da liburua, berarekin ados egon edo ez, saiakera nahiz hitzaldietan argudio sendoak emateko duen gaitasuna erakusten baitu hemen ere idazleak. Deserosoa izan daiteke zenbaitentzat, batez ere abertzaletasunetik euskara bigarren mailako auzitzat jo dutenentzat, euskara Euskal Herriaren hizkuntza propiotzat izan eta hala ere gaur egungo egoera sortzen lagundu dutenentzat. Min egiteko asmoa duena ezin da deseroso sentitu egin duena irakurrita; min egiteko asmorik ez omen duenak, berriz, baliteke azkura sentitzea nonbaiten. Horrez gainera, liburua zipriztintzen duen ironia finak ere laguntzen du liburuari argitasuna ematen.

Froga gehienak iraganekoak badira ere, egungoa eta, batez ere, etorkizunekoa pentsatzeko liburua da Izagirrerena. Betoz bestelako ikuspegietatik idatzitako liburuak, baina izan daitezela argudioetan honen pareko, euskararen egoerak horixe behar du-eta: argudio sendoetan oinarritutako eztabaida.

Azken kritikak

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Peru Iparragirre

Gerezi denbora
Inazio Mujika Iraola

Amaia Serrano Mariezkurrena

Eoskola. Heziketa hipermodernoa
Mitxelko Uranga

Javier Rojo

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Aitor Francos

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Usoa Alberdi Fernández

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Igor Estankona

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak