kritiken hemeroteka

6.958 kritika

Azken kritikak

« | »

Autopsiarako frogak / Koldo Izagirre / Susa, 2010

Mahai gainean kolpea Aritz Galarraga / Deia, 2010-12-24

Euskaraz aritzea nekosoa, astuna, aspergarria da azkenerako, euskaldunak beti behar du galdera bat eta bakarra erantzun: zuk zergatik egiten duzu euskaraz? Euskara menostua, ez erakargarria, koofiziala, legez kanpokoa, basagoititarrek defendatua. Euskara potakar higuingarria, muki eta adur nahaste likina. Badakit, ez da gure ondare: atzo bertan estimutako ikasle yankee batek, katalanaz, zergatik tematzen diren, gaztelania izaki, frantsesa. Ez ginen, noski, euskaraz ari, halamoduzko ingelesean ni, txukunean ustez hura. Waloia bestela, telebistan, zeinen zatarra den flamenkoa, ez duela italiarraren musika, espainiarrarena, ez baitu Belgikatik lekora balio. Zorte txarra waloiak, Belgikan bizitzea egokitu! Akigarria, errepikakorra, zama da azkenerako hizkuntzaren gainean aritzea. Baina ondo dator tarteka inork mahai gainean ematea kolpea, gauzei izena jartzea, begien aurrean duguna ez ikustea ez baita lanetan zailena.

Koldo Izagirrek, nork bestela, eman du orain mahai gainean kolpea, Autopsiarako frogak, euskararen gaineko saioa, akidurari gaina hartzen dion lana, liburu beltza, bai, ere bai, baina ezagun ditudanengandik, El llibre negre de Catalunya, El libro negro del euskera, diferentea. Zertan? Erraza oso, idazle bat dago atzean hemen, idazle baten liburua da hau, idazle batek egin zezakeena, ez hizkuntzalari, ez historialari, ez, eskerrak, hizkuntzaren militante batek osatua. Koldo Izagirre nabaritzen dugu gogoeton atzean, bere sena, bere hatsa. Hark tiratako hariak korapilatzen dira orriotan, hark gidatzen gaitu, salto batetik bestera, jolas makur deserosoan.

Ezen, mahai gainean kolpea, eta zuzen euskaldun jatorron kontzientziara. Eraztunarekin hasten da hasi, kanpotik etorri zaizkigunekin, “Escribir en vasco, sin previo permiso, es ya un desacato a la unidad de España” zelebre horretatik, hizkuntza gatazka sozialaren parte, hizkuntza arazoek arazo sozialen alderdi linguistikoa osatzen dutela azpimarratzera. Baina meritu erdia luke hor geratuko balitz, liburu beltza eta kargatua egingo balu. Geziak halako parabola eginez jotzen baitu jaurti duenaren dianan, inor gutxi uzten du eroso aulkian saiakera honek. Esaterako, apropiazioz euskararen salbatzaile beharko luketen horiek: “Abertzaletasun historikoak beharrezkoagoak izan ditu maketoak, euskara baino” eta “hainbesteraino alienatu gaituzte non guk geuk zapaltzen dugun euskara, euskaldunok, txaloaren laido bila”. Hobe genuke ahantziko ez bagenu, orain normalidade danborrak entzuten diren honetan, Txirritaren erran hura: erdara ez zen bakarrik kapaz, euskarak lagundu dio. Tarteka, esanak umorez beztituz gainera, biluzirik salatuz erregea, CesarVidal handiaz, euskarak zuhaitz esateko hitz baten falta duela nabarmendu zuenean, zera dioenean: “Euskarak ‘arbola’ hartu behar izan badio gaztelaniari, zer ez ote dio hartu behar izan gaztelaniak latinari? Mila deabruren gorria, gaztelania osoa da latina”. Tarteka, esanez hori guztiori hizkera efektiboki punkian.

Jakitunak ez, jakintsuak esan bezala, ez dakit liburukoak egin behar diren, kostuak eta ondorioak eta abar, baina liburuko asko eta asko egin behar direla ziur euskara salbu nahi bada. Hala ere, liburuko tonu ez baikorrak, gure hizkuntzan artseniko aztarnak igartzerainokoak, liburuan bertan duela ifrentzua iruditzen zait. Liburuak planteatzen duen euskararen heriotza programatuari erantzuna liburuak berak ematen dio: azken karlistadan jada, “Ama euskararen heriotza” iragartzen zuten. Baina bai, euskara ZIUtik aterako bada, behar bezain ezkor jokatu beharra dugu. Has gintezke Autopsiarako frogak honen ale bana liburutegian, edo, hobe esan, patrikan erabiltzen.

Azken kritikak

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Peru Iparragirre

Gerezi denbora
Inazio Mujika Iraola

Amaia Serrano Mariezkurrena

Eoskola. Heziketa hipermodernoa
Mitxelko Uranga

Javier Rojo

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Aitor Francos

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Usoa Alberdi Fernández

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Igor Estankona

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak