kritiken hemeroteka

6.866 kritika

Azken kritikak

« | »

Ezinezko maletak / Juanjo Olasagarre / Susa, 2004

Koadrila (ez) alegera Aingeru Epaltza / Nabarra, 2004-11

Literaturaren lelo maiztua: nobela, idazlearen heldutasunaren marka. Zuzena ala okerra, Juanjo Olasagarre arbizuarrak, bertze generoetan aritu ondoan —poesian gehien bat— narratibaren neurri luzera egin digu jauzi, aurten “Ezinezko maletak” plazaratuz.

Leku bat eta denbora bat. Horra non finkatzen duen begia Olasagarrek. Lekua, Lekunberri-Aranaz, barnealdeko herri tiki euskaldunaren paradigma. Idazlearen sorlekutik hurbil, Nafarroako Sakanan dago, Beriain mendiaren magalean. Denbora, berriz, 80. hamarkada, zenbaiten oroiminak heroikotzat jotzen duen aroa; euskal jende frankorentzat, iraultza eta independentzia, kontzeptu urrunak gabe, errealitate egingarriak, ia-ia ukigarriak izan ziren urteak.

Kontakizuna, alabaina, geroago abiarazi digu Osalagarrek. 90. hamarkadaren bukaeran, alegiazko herri horretako hiru semek —Harakin, Jexux Mari eta Fermin— ezustea izan dute albiste: behialako koadrilako laugarrena —Bazter— zendu berria da Londresen. Ezker abertzaleko iragan militante eta engaiatu baten ondotik, aspaldi barreiaturik daude lau lagunak, geografiaz, ideologiaz eta bizieraz. Erresuma Batuko hiribururaino elkarrekin bidaia eginda, hango ibilera eta ustekabeekin tartekatzen diren atzera begirakoek hezurmamitzen dute “Ezinezko maletak”.

Osagai horiekin, argazki-liburu hutsa aski zezakeen Olasagarrek, “lehen hala, orain honela”. Idazleak, ordea, azalean dagoenaren portretan bertan goxo egin barik, erraiak jarri nahi izan dizkigu agerian, hondeamakina gupidarik gabe erabiliz. Azpian dagoena ez baita urrea. Lehenik, koadrilak zornaturiko harreman bat, koadrila izanik “euskaldunen banakakotasun gabeziak sortutako talde arma zorrotz bezain irentzailea”. Bigarrenik, botere harreman bat, “batzuek… lege idatzi barikoen bidez, haien mesedetarako ezarri ohituren bidez, lerrotik ateratzen zenarekiko erdeinu bidez, artasuna eta iraultza nahia nahasten zituen jarrera haren bidez, baldarki erabilitako boterea”.

Halako giro itogarrian, ezinezkoa da norberaren nortasuna agertzea, homosexual itatea, konparaziorako, liburu honetako protagonista nagusi Bazterren kasuan bezala. Ez bakarrik hori, halako giroan, ezinezkoa da heltzea ere. “Lekunberri puta honek nerabe egin hau betiko”, diotso pertsonaietariko batek bere buruari.

Izan ere, nobelaren gainean hegaldaka dabilen auzia sorlekuak gure bizia baldintzapetzeko eta trabatzeko duen ahalmena da. “Euskalduna izatea batzuendako, edo batzuetan, izaera bainoago patua da, eta izorra hadi, patuak egiten dik nahi duena, hik nahi ala ez”. Patu horixe da liburuko pertsonaia ezberdinek, nobelaren pasarte batean ez bada bertzean, aldean daramaten maleta pisua. “Ez duzu sekula zure herri hori zerorren baitatik deserrotuko”, Kavafisen oihartzun bilakatuz erraten dio Fermini bere emazte Aliziak.

Baina maletak, garraiatzeko bezainbat, galtzeko ere dira. “Ez duk hain inportantea independienteak izatea”, Ferminek Bazterri. “Ez duk hain inportantea euskalduna izatea”, ihardetsi Bazterrek.

Zoko honetan berean erran izan dugu: orainarekin muga ikusezina egiten duen gure iragan hurbilaren bibisekzio gupidagabeari lotu zaio aspaldi honetan euskal literatura eta, ezin kasualitatea izan, Nafarroako idazleak gailentzen zaizkigu bisturia erabiltzen. Olasagarre azkena dugu gurpilari lotzen. Geroa asmatzen ez dugun bitartean, literaturak lagunduko digu agian iragan horrekin kito egiten. Betoz liburu gehiago, “Ezinezko maletak” bezalakoak badira.

Azken kritikak

Bidean ikasia
Arantxa Urretabizkaia

Roberto Moso

Jenisjoplin
Uxue Alberdi

Peru Iparragirre

Poz aldrebesa
Juanjo Olasagarre

Iratxe Retolaza

Pekineko kea
Beatriz Chivite Ezkieta

Hasier Rekondo

Iraganik gabe
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Bidaiak
Jon Iñaki Lasa

Igor Estankona

Poz aldrebesa
Juanjo Olasagarre

Aiora Sampedro

Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama
Alaine Agirre

Estibalitz Ezkerra

Bidaiak
Jon Iñaki Lasa

Javier Rojo

Dramak
Abelino Barriola

Aritz Galarraga

Labur txintan
Juan Kruz Igerabide

Igor Estankona

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Javier Rojo

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

Javier Rojo

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Peru Iparragirre

Artxiboa

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Urtarrila 2017

Abendua 2016

Azaroa 2016

Hedabideak