kritiken hemeroteka

6.959 kritika

Azken kritikak

« | »

Gure Gauzak, S.A. / Ur Apalategi / Utriusque Vasconiae, 2004

Gure autokritika Oier Guillan / Gara, 2004-08-28

Beti iruditu zaizkit tristeak, grisak, beren buruz barre egiten ez dakiten pertsonak, ironia gauzak adierazteko tresna duin eta interesgarritzat jo arren beti “kanporaka” erabiltzen dutenak. Eta ironiaz hitz egiten hasita, nor ez da bere kontraesanen ildotik sekula pertsona tristea izan?

Ur Apalategi Idirinek hari askorekin lotzen du bere bigarren eleberriko amarauna, baina bi dira agian zutabe nagusiak: thriller kutsua eta euskal kultur sistemari egiten zaion kritika. Kritika edo, agian, ez ohiko erretratu ausarta? Zaila da jakiten zein neurritan diren bertan azaldutako pasarteak errelitate zehatz baten isla edo zenbaitetan esperpentora zuzendutako ezaugarriak. Eta ez dio axola agian. Gezur guztiek izan dezakete hondoan egia apurren bat, gezur horren zergaitian besterik ez bada ere.

Irakurle gisa liburuarekin gozatu dudala aitortzen dut, hasieratik bukaerara murgildu naiz narrazioaren erritmoan. Baina liburua bukatu eta barneratu ahala ohartu naiz, mugatuak izanik ere, euskal literaturaren inguruko ene erreferentziek aberastu dutela irakurketa, hau da, mundu hori pixkat ezagutu ahala hartzen duela ironiak zentzua. Ziur nago xehetasun askok ihes egin didatela (bigarren mailako pertsonaiekin egindako hitz jokoak ikusi besterik ez dago), irakurleon kontra bilakatzen ahal da idazlearen ezagutza sakon kamuflatua izan litekeena. Eta ez da irakurlearen kontra bilakatzen den ezaugarri bakarra: thriller izaerari aitzakiaren kutsua hartzen zaio, akzioa topiko aurrikusgarriz beteta eta harridurarako tarte handiegirik gabe agertzen da, izaera kritikoaren mesedetan.

Baina liburua ez da oinarri horietan agortzen. Arestian esan bezala, badira bazterretik jaso daitezkeen bigarren mailako hari ugari ere. Julene izeneko protagonista idazle nahiak bizi dituen kontraesanak giza harremanetan islatzen dira sarri, Ilun izeneko eleberri egile frustatuarekin bizi duen istorioarekin batez ere. Bestetik interesgarria da Julenek bere gurasoekin duen elkarrizketa, belaunaldi ezberdinen isla, baina ez jada guraso tradizionalek seme-alaba berritzaileekin izan ohi dituztenen gisakoa: egun gero eta gehiago ematen da gurasoek urte luzez ideia iraultzaileen alde borrokan ibili izana eta haien ondorengoek, ostera, ez jakitea zer egin ahaleginik gabe jasotako ideia horiekin guztiekin. Apalategi bere inguru eta garaiaren xehetasunei adi dagoela atzematen da horrelakoetan.

Bestelako hari horien artetik interesgarria da, halaber, iparraldeko euskal idazleen ikuspegia, eleberrian sarri islatzen dena. Asko erabili ohi da iparraldea izaera ezberdineko eztabaidetan, eta, hala ere, ez daude beti present haien iritzi eta esanak, hegoaldekoentzat iparraldea urrun dago neurri batean. Eztabaidaren erdigunean egon arren periferiatik hitz egiten duenaren ikuspegia eskaintzen dute haiek sarri.

Azkenik, ezkutuko xehetasunak alde batera utzita, literatur arloan zabaltzen den kritikak euskal eremua ere gainditzen ahal duelakoan nago. Horren lekuko, liburudenda txiki pertsonalagoen, edo espezializatuen, edo kulturarekiko bere zentzurik utopikoenean militanteen itxiera behartua kate handien mesedetan. Ziur aski, ez ditu inork euskal kulturaren “normalizazioan” egindako urratsak ezbaian jarriko, baina ez dezagun ahaztu zerekiko ari den bilakatzen “normala”; gero eta gehiago kulturaren ekonomia eta negozioa lantzen duen joerarekiko neurri handi batean. Eta ekonomiak etekinak dituen artean erakutsi ohi du kulturarekiko bere aurpegi goxoa, erakusleihoetan bederen.

Azken kritikak

Mundu ikuskerak euskal narratiba garaikidean: modernitatearen krisitik postidentitatearen promesera
Gorka Mercero

Mikel Asurmendi

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Peru Iparragirre

Gerezi denbora
Inazio Mujika Iraola

Amaia Serrano Mariezkurrena

Eoskola. Heziketa hipermodernoa
Mitxelko Uranga

Javier Rojo

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Aitor Francos

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Usoa Alberdi Fernández

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak